تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : فاطمه کلانتري

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر علي ارشدرياحي

تاريخ دفاع : 29/7/86

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر جعفر شانظري

معاد جسماني از نظر ملاصدرا و خواجه نصير

چكيده

اكثر فلاسفه اسلامي با برهان فلسفي تنها نوعي از معاد (معاد روحاني) را به اثبات رسانده و نوع ديگر (معاد جسماني) را تعبداً پذيرفته اند. در ميان آنان ، شاخص ترين چهره اي كه براي اثبات معاد جسماني ـ با روش فلسفي ـ اهتمامي گسترده ورزيده است ، فيلسوف معروف ، صدرالمتألهين شيرازي است. وي كه از روش مشائيون و اشراقيون در اين موضوع خرسند نبوده ، خود به تلاش در اين مسير پرداخته و توانسته است معاد جسماني را با بدن مثالي به اثبات برساند ولي سرانجام چون اين معاد مطابق با معاد عنصري قرآن نبود به روش وحياني روي آورد.

خواجه نصير نيز از جمله متكلماني است كه از طريق آيات و روايات سعي كرده است معاد جسماني را اثبات نمايد.

در اين رساله تلاش شده است كه نخست انواع معاد و تفاوت جسم دنيوي و اخروي مطرح و پس از آن ، به اثبات معاد جسماني از نظر ملاصدرا و خواجه نصير و به دنبال آن به دفع شبهات معاد جسماني با توجه به مباني آن دو دانشمند و سپس به برخي از احولات آخرت و در پايان به نقد و بررسي و مقايسه نظرات اين دو متفكر پرداخته شود. نتايج حاصل از اين تحقيق بدين قرار است :

الف ـ با توجه به صفات و افعال الهي ؛ از قبيل حكمت ، عدل ، ... مي توان ضرورت معاد را اثبات كرد.

ب ـ عده اي براي انكار معاد جسماني شبهاتي را مطرح كرده اند كه مبناي اكثر آنها مقايسه آخرت با دنيا است.

ج ـ ملاصدرا ، شخص محشور در روز قيامت را همان انسان موجود در دنيا (حقيقت واحدي مركب از جسم و روح) مي داند و سعي دارد با توجه به تجرد خيال معاد جسماني را با برهان عقلي به اثبات برساند ، اما اين براهين تنها معاد روح با بدن مثالي را اثبات مي كنند لذا به دلايل وحياني روي مي آورد.

د ـ ظواهر آيات قرآن بيانگر معاد جسماني (حشر روح همراه با بدن) است و اين آيات قابل تاويل نيست ، هر چند عده اي از روي جهل دست به تاويل آنها زده اند.

هـ ـ خواجه بر اساس آيات و روايات معاد جسماني را اثبات كرده است و براي اينكه دچار مشكل اعاده معدوم نشود بر اين باور است كه اجزاي اصلي بدن هنگام مرگ پراكنده مي شوند ، ولي از بين نمي روند و در روز جزا همين اجزاء جمع مي شوند.

کليد واژه ها: معاد روحاني، معاد جسماني، بدن مثالي، حشر، اعاده معدوم.