تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : زينب رضاپور

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر طاهره خوشحال

تاريخ دفاع : 31/6/87

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر غلامحسين شريفي

بررسي مقامات و مراتب عرفاني حضرت مريم(س) در ادبيات عرفاني فارسي (از قرن سوم تا نهم)

چكيده

اسوه‌هاي قرآني همواره در ادبيات عرفاني بازتاب داشته‌اند و از آن جمله حضرت مريم (س) است . عارفاني چون مولانا ، ابوالفضل ميبدي ، عين القضاة همداني ، اوحدي مراغه‌اي ، سنايي ، عزيز نسفي و ...... بر مبناي آيات قرآن ، مراتب و مقامات والايي براي آن حضرت قائل شده‌اند . اين مقامات از عالي‌ترين درجات عرفاني هستند كه راه يافتن بدان ، نيازمند سالها مجاهده و مراقبه و لطف و عنايت پروردگار است . نزول رزق بهشتي از جانب خدا براي حضرت مريم و نيز بارور شدن نخل خشکيده از جمله کرامات حضرت مريم (س) است که عرفا در نتيجه ي آن ، مقامات و مراتب والايي چون صبر ، توکّل ، موت اختياري ، محبت ، ولايت ، خلافت کبري ، دردمندي حقيقي، وفا به پيمان الهي و صدق را به آن حضرت نسبت داده و از اين کرامات در جهت اثبات کرامات اولياء الله استفاده کرده اند . برخي نيز کرامت او را از جنس معجزه پيامبران و قلب اعيان دانسته اند . در نظر ايشان خداوند ، به صفت رازقيت در مريم (س)تجلي کرده بود و آن حضرت با اتصاف به صفات الهي و نيل به مرتبه ي خلافت کبري ، توانست بدان درخت خشک ، طراوت و حيات بخشد .

بنا بر عقيده عرفا ، حضرت مريم با وفا به عهد الهي به مرتبه وحدت رسيد و بر تمام کائنات حکم فرما گشت.

صوم الصمت مريم و روزه الهي او در نزد عرفا از چنان اهميّتي برخوردار است که آن را به غيبت از خلق در اثر مشاهده ي حق تأويل مي کنند و نيز معتقدند سکوت مريم (س)که در اثر تکامل روحي و دروني آن حضرت حاصل شده بود ، سبب سخن گفتن حضرت عيسي (ع) در گهواره گرديد.

عرفا حضرت مريم را نماد يک طالب راستين و دردمند حقيقي دانسته اند که درد ، او را به آن درخت اقبال و بخت رهنمون ساخت و سبب کرامت او گرديد.

کليدواژه ها: قرآن مجيد ،حضرت مريم (س) ،مقام ،متون عرفاني ،حضرت عيسي (ع)