تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : نبي اله شيخ محمدي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمدرضا نصراصفهاني

تاريخ دفاع : 26/6/87

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد مهدي نوريان

توصيف دوزخ و بازتاب آن در ديوان و حديقه الحقيقه سنايي و منطق الطير عطار

چكيده

انسان از لحظه شناخت خود و جهان ،خواسته بداند از کجا آمده و به کجا مي رود . انديشه گذر از اين جهان همچون گردش روز و شب و تغيير فصول ، بر دل و جانش سايه سياهي افکنده که نه راه قرار در آن را داشته و نه راه فرار از آن را . در نگاه شعراي عارف ، زندگي جاويد يعني تحول و تکامل انسان از خاک تا افلاک . به همين خاطر سنايي غزنوي و بعد از او عطار و مولوي عاشقانه به توصيف سراي جاويد پرداخته و قيامت را لقاي الهي و بهشت را زمان وصال با يار دانسته اند و دوزخ را لحظه فراق از يار.

از آنجا که ادبيات فارسي با موضوعات و مفاهيم قرآني عجين و قرين است و ارتباط تنگاتنگ و عميق بين اين دو ديده مي شود ؛ يکي از جلوه هاي خاص و زيباي ادبيات فارسي موضوع دوزخ است که در خور توجه مي باشد . موضوع دوزخ هم به اندازه موضوع بهشت در ادبيات فارسي بازتاب دارد و شاعران و نويسندگان به صور مختلف از اين موضوع تأثير پذيرفته اند و به شيوه هاي مختلف فکري – مذهبي خود ، آن را در آثارشان منعکس نموده اند.

ادبيات پر بار و غني فارسي دري از آغاز پيدايش تحت تأثير شديد قرآن و معارف نيرومند اسلامي قرار داشت و بخصوص آثار ادبي ايراني برتر با بهره مندي از قرآن و معارف فرا گير توانست جايگاهي محکم را در فرهنگ ايران و جهان از آن خود نمايد . از ميان شاعران و حکيمان ايراني ، حکيم سنايي عارف و انديشمند تواناي دوره هاي نخستين ادب فارسي و شيخ عطار را مي توان نام برد که از استوانه هاي نيرومند اين عرصه به حساب مي آيند و از جمله کساني هستند که به جهات علمي ، ادبي و عرفاني از چشمه زلال قرآن و معارف اسلامي بهره مند شده اند.

در اين پايان نامه به شيوه ي کتابخانه اي و اسنادي به توصيف ، تحليل و بررسي موضوع دوزخ در قرآن کريم ، تفاسير و قصص قرآن و نيز در آثار و کتابهايي چون ارداويراف نامه ، سير العباد الي المعاد و کمدي الهي دانته پرداخته شده است و نيز بازتاب آن در ديوان اشعار و حديقه الحقيقه سنايي و منطق الطير عطار مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

واژه هاي کليدي: دوزخ، سنايي، ديوان اشعار، حديقه الحقيقه، عطار، منطق الطير.