تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : احمدنور وحيدي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمود براتي- دکتر محمدرضا نصراصفهاني

تاريخ دفاع : 20/6/87

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر علي اصغر باباصفري

تجلي مفاهيم قرآني در مثنوي هاي تحفه الاحرار و سبحه الابرار جامي

چكيده

ادبيات فارسي از همان آغاز با مفاهيم قرآني قرين و عجين شده بود و شعرا و نويسندگان به طرق مختلف از اين مفاهيم در سروده ها و نوشته هاي خود استفاده مي کردند. چون قرآن کلام الهي است و سرچشمه تمام علوم، شعرا و نويسندگان با توجه وافر به اين کتاب آسماني و تاثيرپذيري از آن اسباب غناي فرهنگي و فکري ادبيات فارسي را فراهم آوردند.

جامي نيز که خاتم الشعراي بزرگ پارس گوي محسوب مي شود در آثار مختلف خود ازين سرچشمه ازلي به طرق مختلف بهره برده است. آنچه در نگاه اول به چشم مي آيد کاربرد صريح عبارت قرآني است که گاه به صورت جمله و گاه به صورت ترکيب و واژگان مفرد بکار رفته است. گاهي ترجمه عبارت قرآني را درشعر خود آورده و گاهي هم از طريق تلميح و اقتباس به آيه اي خاص يا داستاني قرآني اشاره کرده است.

خلاصه کلام آنکه جامي با شيوه هاي گوناگون سعي ميکند که اصول و مبادي تفکر عرفاني ديني خود را که از سرچشمه ها و آبشخورهاي جوشان و بيکران فکرو فرهنگ قرآني منشعب مي شود با زباني ساده به مخاطب خود القاء کند.

هدف از انجام اين تحقيق فراهم آوردن مجموعه اي منظم از بازتاب مفاهيم قرآني در مثنوي هاي تحفه الاحرار و سبحه الابرار جامي است و بررسي چگونگي بهره برداري جامي از اين مفاهيم است.تحفه الاحراراورنگ سوم ازهفت اورنگ جامي است که دربحرسريع ودروعظ وتربيت همراه باحکايات وتمثيلات است.سبحه الابرارنيزاورنگ چهارم ازهفت اورنگ اوست که دريکي ازمتفرعات بحررمل(فاعلاتن فعلاتن فعلن)ودرذکرمقامات سلوک همراه باحکايات وتمثيلات مي باشد.

با مطالعه دقيق اين دو مثنوي نتيجه اي که به دست مي آوريم اين است که بيشتر اشعار وابيات جامي رنگ و بوي قرآني دارد. اين هم بدين سبب است که جامي همان گونه که در شعر و ادب توانا بوده است در علوم ومعارف قرآن و سنت وفقه وکلام نيز از بر جستگان زمان خود بوده است و طبيعي است کسي که با قرآن و حديث انس گرفته باشد کلامي که بر زبان مي آورد رنگ و بوي قرآني دارد.

واژگان کليدي: قرآن، جامي، مفاهيم قرآني، سبحه الابرار،تحفه الآسرار