تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : عليرضا رحيمي

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اصغر فروغي ابري

تاريخ دفاع : 27/6/87

رشته و گرايش : تاريخ- ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر سيد اصغر محمودآبادي

بررسي تحولات سياسي و اجتماعي بخارا و سمرقند در دو قرن اول هجري

چکيده

بخارا و سمرقند از بزرگترين شهر هاي ايالت سغد(سغدياناي باستاني) در حوزه رود زرافشان (رودسغد) و در منطقه ماوراء النهر واقع شده بودند. اهميت اين شهر ها در طي قرون متمادي قبل و بعد از اسلام به اعتبار قرار گرفتن آنها در محل برخورد شاهرا­ه­ هاي مهم بازرگا ني بود و اينکه اين دو شهر مکاني براي داد وستد ميان تاجران شرق و غرب بودند. درنيمه نخست قرن اول هجري مسلمين به دنبال فتح خراسان و نواحي مختلف ماوراءالنهر به اين شهر ها قدم نهادند . عمده لشکر­کشي هاي سرداران اموي به اين شهر ها تا زمان قتيبه بن مسلم باهلي (96- 86 ق) شکل تاخت و تاز هاي سرحدي و پراکنده­اي را داشت که سرداران عرب تنها به فتح شهرها و کسب غنايم بسنده مي کردند. ولي با روي کار آمدن قتيبه فتوحات اعراب به اوج خود رسيد و لشکريان اعراب مسلمان به نهايت پيش روي در اين شهر ها دست يافتند. روند گسترش اسلام در اين شهرها بسيار کند و به صورت تدريجي بود. ساکنان اين شهرها بسيار دير به دين اسلام گرويدند، چرا که فاتحان چندان به امر گسترش اسلام اهميت نمي دادند و هدف اصلي غالب سرداران اموي کسب مال و غنايم و افتخارات نظامي بود. همچنين اعراب برخورد مناسبي با اهالي اين شهر ها نداشتند. دين اسلام هر چند بسيار دير در اين شهر ها اشاعه يافت ولي به تدريج با تثبيت قدرت مسلمانان در منطقه و فراگيري دين اسلام ، اين شهر ها به يک انسجام سياسي و فرهنگي دست يافتند و به يکي از مهم ترين کانون هاي تمدن جهان اسلام مبدل گشتند.

در اين پژوهش با روش توصيفي و تحليلي به بررسي فتوحات مسلمين در دو شهر بخارا و سمرقند به مسائل اساسي از جمله جغرافياي تاريخي بخارا و سمرقند، نحوه ورود دين اسلام و روند اسلام پذيري در اين شهر­ها پرداخته شد. همچنين به موازات اين مسائل، تعاملات فاتحان با حاکمان محلي و مردم مورد توجه قرار گرفت.

کليد واژه: خراسان، ماوراء النهر، سغد، بخارا، سمرقند