تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : راحله مطلبي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد مهدي امامي جمعه

تاريخ دفاع : 30/7/86

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر محمد بيدهندي

بررسي تطبيقي تأويل بسم الله الرحمن الرحيم از نظر ملاصدرا، علامه طباطبايي و امام خميني

چكيده

تأويل شناسي «بسم الله الرحمن الرحيم» در راستاي مباني اعتقادي و فكري فلاسفة مسلمان، راهگشاي معرفت به مَباحث خداشناسي و انسان‌شناسي و هستي‌شناسي است. از اين رو، اين پژوهش با عنوان «بررسي تطبيقي تأويل بسم الله الرحمن الرحيم از ديدگاه ملاصدرا، علامه طباطبايي و امام خميني» مطابق نظريات سه فيلسوف عارف مسلمان تنظيم شده است. در اين پژوهش به بررسي معناي تأويل پرداخته‌ايم كه رويكرد فلسفي، عرفاني سه شخصيت مذكور در اين رابطه مورد بررسي قرار گرفته است. تفاوت ديدگاه ساير مفسرين كه تأويل را در راستاي ظواهر آيات قرآن و ارتباط لفظ و معنا دانسته‌اند، مختصراً ذكر شده است همچنين ديدگاه خاص فلاسفه مذكور نسبت به تأويل به عنوان شناخت لايه‌هاي باطني هستي و آيات قرآن مطرح گرديده است به طوري كه نه تنها بسم‌الله الرحمن الرحيم بلكه تمام حقايق عالم امكان يك مقام اطلاقي و غير مقيد داراست و مقامات و تعيناتي مطابق عوالم و نشآت مختلف هستي، كه متعلقات (بسم‌الله الرحمن الرحيم) در اين راستا بسيار مختلف مي‌شود.

مقام اطلاقي آية مذكور، اسم اعظم و مقامات نازلة آن هر كدام مربوط به اقوال و افعال و سور مختلف قرآن است. و در همة اين موارد بسم الله الرحمن الرحيم صرفاً اشتراك لفظي است.

در اين تحقيق سعي بر آن است ماهيت خاص اسماءُ الحسني به عنوان تجليات فعلي ذات الهي و وسايط فيض او بر ممكنات تبيين گردد و جايگاه خاص رحمت الهي در ميان آنها تشريح شود، همچنين ارتباط ساير اسماء الهي با رحمت او به عنوان ام‌الاسماء و رابطه (بسم‌الله الرحمن الرحيم) با اسم اعظم الهي و تجلي اتم و اكمل آن يعني انسان كامل بررسي گردد. و رابطة صفات متقابل در حيطة ربوبي و امكاني آن بررسي شود، چرا كه با توجه به اصالت وجود و ارجاع همة اوصاف متقابل الهي به يك ذات واحد تمامي تضادها از وجود باري تعالي مرتفع مي‌شود. از طرفي با توجه به شمول و فراگيري رحمت، راز شرور و مفاسد عالم در چشم‌انداز فلسفه مطرح مي‌شود كه هر كدام از سه شخصيت فوق‌الذكر به نحوي شرور را به اعدام نسبت داده كه مورد جعل و خلق واقع نمي‌شوند و در قضاي الهي جايگاهي ندارد.

واژه‌هاي كليدي:

تأويل، اسم، الله، رحمن، رحيم، انسان كامل، اسم اعظم.