تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : صديقه طاهري

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر جعفر شانظري

تاريخ دفاع : 26/12/86

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر سيد مهدي امامي جمعه

نقش زبان و زمان در حوزه معرفت ديني از نگاه علامه طباطبايي

چكيده

زبان و زمان دو مقوله بسيار مهمّ و تأثيرگذار در حوزه ي معرفت ديني است. زبان دين از سويي بيانگر اهداف وباورهاي گوناگون دين وشيوه ي خاص بکارگيري کلمات از سوي آورنده آن است واز سوي ديگر همه ي نمادهاي ديني معنايشان را از کل زمينه اي که در آن بکار مي روند، مي گيرند و هر کدام ازآنها تداعي گر معنايي هستند که حتي در سنت واحد هم از دوره اي تا دوره ي ديگر تفاوت نمايان دارد. به عبارت ديگر مي توان گفت گزاره هاي ديني بار معنايي زمان خود را دارند.

تحقيق حاضر در پي آن است که چگونگي شناخت گزاره هاي ديني وميزان تأثيرپذيري اين شناخت از دو مقوله ي" زبان وزمان" را از نگاه "علّامه محمّد حسين طباطبايي" مورد بررسي قرار دهد. آنچه مدّ نظر است تبيين ملاک معناي نهفته ي عبارات والفاظ ديني ومتون مقدس به خصوص قرآن با نگرش زباني وزماني است. همچنين شناخت آن دسته از مباني معرفت شناختي که محدوده ي برداشت ها ي متعدد ازمتون ديني را مشخص مي کند و دستيابي به پاسخ هايي منطقي ومستند در جهت چگونگي پاسخگويي و شيوه ي انطباق قرآن کريم بر نيازهاي متنوّع ومتغيّر انسان ها درعصر هاي گوناگون ، مورد توجه قرار گرفته است . اثبات ابديّت و جاودانگي قرآن و پايان بخشيدن به دغدغه ي مؤمنان در خصوص هدايتگري مستمر اين کتاب آسماني در عصرخاتميّت، از ديگر اهداف نگارنده در تدوين اين اثر است.

در اين راستا تفسير گرانسنگ "علّامه" بر قرآن ،الميزان في تفسير القرآن، مورد بررسي عميق ودقيق قرار گرفت و با تعمّقي خاص در ديگر آثار ايشان ،مطالب وبيانات راهگشا در بحث حاضر استخراج واستنباط گرديد.سپس با تأمل در آراء برخي انديشمندان و صاحبنظران اين امر ، ديدگاه "علّامه" در اين خصوص بارز شده است .سرانجام نتيجه بدست آمده حاکي از اين است که در منظر "علّامه" قرآن، به " لسان قوم" سخن گفته و الفاظ جديدي براي معاني وضع نکرده است، بنابراين ادبياتي رمز آلود ومعمّاگونه ندارد؛ بلکه همواره مي توان به فهمي صائب وصواب از قرآن رسيد . از سوي ديگر مخاطب اصلي اين کتاب همه ي انسان ها هستند و گذشت زمان وقانون تحوّل وتکامل آن را کهنه نمي سازد؛ زيرا اساس اين سنت لايتغيّر الهي بر خلاف قوانين اجتماعي ، بر توحيد فطري است.

کليد واژه: دين، معرفت ديني، زبان ديني، زمان .