تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : هاجر نيلي احمدآبادي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر مجيد صادقي

تاريخ دفاع : 19/12/86

رشته و گرايش : الهيات- فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر محمد بيدهندي

کارکردهاي دين از ديدگاه علامه طباطبائي (ره) و شهيد مطهري (ره)

چكيده

علامه سيد محمد حسين طباطبايي و شهيد مطهري دو دانشمند و اسلام شناس مطلع و ژرف نگري هستند که در آثار گرانسنگ خويش بر احيا و رواج تعاليم و باورهاي ديني بر اساس منطق و زبان روز تأکيد داشته و مي کوشيدند با توجه به سؤالات پيش رو در حوزه دين توانايي هاي دين را برجسته تر و قاطع تر بنمايانند. آنان با رويکردي ميان ديني در جاي جاي آثار خويش سعي نموده اند برکات، مقاصد، فوايد و در اصطلاح جديد، کارکردهاي دين اسلام را نشان دهند. در نگاه ايشان دين و انسان دو حقيقت متناظر بر هم اند و به همين جهت هم «انتظار دين از بشر» و «انتظار بشر از دين» معنا پيدا مي کند و از اينروست که ساحت هاي فکر و خلق و خو وعمل را مورد توجه جدي قرار داده وبا تعاليم خويش تغذيه کردند.آنچه قسمت عمده کارکردهاي دين،خصوصاَ کارکردهاي اصلي دين را پوشش مي دهد، راهکارهاي معنوي-معرفتي دين است که جوابگوي فکر و انديشه آدمي و مربوط به اعتقادات اوست. راهکارهايي که بديلي جز دين ندارند و تحت عنوان غيب مطرح مي شود که متعلق هاي آن اموري مانند عالم الوهيت (خداوند و ملائکه)، روح و حيات بعد از مرگ است.

کارکردهاي اخلاقي نيز جوابگوي ساحت خلق وخوي آدمي است. اخلاق، هم مربوط به فرد است وهم مربوط به اجتماع واساس آن بر سلامت روان است که تنها از راه اعتدال و توازن ميسر مي گردد و از آنجاييکه سعادت و رستگاري انسان به دست اوست و به خصوصيات اخلاقي وي باز مي گردد، دين با ارائه راهکارهاي اخلاقي از جمله ايثار، تقوي، توکل و اموري از اين قبيل انسان را در اين مهم ياري مي رساند و اين حاصل نمي شود مگر با انجام و تکرار عمل تا به تدريج در نفس آدمي تأثيرگذار باشد. کارکردهاي عملي دين نيز، ناظر بر جنبه عملي و رفتاري آدمي است که در بر گيرنده سه بخش عمده اجتماعي، سياسي و اقتصادي است. علامه طباطبايي و شهيد مطهري «اصل اجتماعي بودن نوع انسان» را واضح و بديهي مي دانند و به دنبال آن در آثار خود به راهکارهاي دين در اين زمينه اشاره مي کنند. از عمده کارکردهايي که دين در باب سياست ارائه مي دهد پيرامون روابط سياسي حکومت اسلامي با ساير کشورهاي جهان و ميزان گسترش و عدم گسترش اين روابط است. علاوه بر اين، بحث از حکومت اسلامي و ارزش و لزوم تشکيل آن از ديگر مسائل سياسي است که دين مبين اسلام توجه ويژه اي به آن مبذول داشته است و عناصري همچون ايمان، اقتدار و استقامت، عدالت، وفاي به عهد و پيمان و اموري از اين قبيل را از جمله کارکردهاي لازم و اساسي حکومت اسلامي مي داند. خواسته هاي اقتصادي انسان، شرط ادامه حيات اوست. راهکارهايي همچون خمس، زکات صدقه نيز از جمله کارکردهاي دين محسوب مي شود. دين هرگونه فعاليت اقتصادي و کار وتلاش را براي دستيابي معاش در چهارچوب قوانين و ضوابط اسلامي جايز و بلکه ممدوح مي شمارد. آنچه دين اسلام همواره با آن مبارزه کرده، هدف قرار دادن ثروت و پول پرستي است.

واژه هاي کليدي: خدا، دين، انسان، انتظار، کار کرد، اعتقاد، اخلاق، عمل.