تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : اعظم نجيمي حاجي آبادي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمد بيدهندي

تاريخ دفاع : 21/11/86

رشته و گرايش : الهيات- فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر سيد مهدي امامي جمعه

تبيين رويه تساهل و تسامح در قرآن و سنت پيامبر(ص) و نقد ديدگاه نوانديشان (دکتر علي شريعتي- دکتر عبدالکريم سروش)

چكيده

رويه تساهل و تسامح از جمله عباراتي مي باشد که قابليت حمل معاني کثيره اي بر خود دارد و هر کس با توجه به پيش فرضهاي ذهني و مقبولات خويش به آن مي نگرد و اين نحوه نگريستن در طرز تفکر و آزادانديشي و نحوه برخورد با عقايد متفاوت و مخالف تأثير بسزايي خواهدداشت، در بسياري تلقيها تولرانسي که اروپاي قرون وسطي را از جمود نجات داد، شبيه همانست که در متن اسلام وجود دارد اما تاکنون به طرز جامع به اين مسئله پرداخته نشده، بديهي است تبيين اين مهم در نحوه برخورد متوليان فرهنگي و تک تک افراد جامعه تاثير گذار خواهد بود.

در اين تحقيق به تبيين مسئله تساهل و تسامح دركتاب و سنت و ديدگاه دو نوانديش معاصر (شريعتي و سروش) پرداخته شده و در حد بضاعت خويش در نقد و بررسي و يافتن وجوه اختلاف و اشتراك نظريات ايشان کوشيده است؛ در باب ديدگاه سروش در مسئله تساهل و تسامح بايد گفت ايشان در اين زمينه به تولرانس غربي متمايلتر مي باشند تا سهله و سمحۀ موجود در اسلام، اما هرگز بر اين گمان نبايد بود که ايشان در اين باب يک مقلّد صرف بوده اند، چرا که براي هر تئوري و ديدگاهي، تاريخچه و پيشينه اي متصور است ، آنچه جاي تأمل دارد؛ ايشان بعنوان يک روشنفکر مذهبي، با طريقي هنرمندانه تقيدات مذهبي و مشغوليات ديني بعنوان عاملي سرنوشت ساز بر نحوه دموکراسي پيشنهادي خويش، ضميمه ساخته و ارائه نموده اند .

در باب ديدگاه شريعتي در باب تساهل و تسامح بايد گفت اين ديدگاه بيشتر به سهولت و سماحت موجود در اسلام و سنت پيامبر متمايل است تا تولرانس غربي، اما با توجه به شدت مدارايي كه شريعتي در ارتباط با فرهنگ و رسوم غربي نشان مي دهد و تأكيدي كه بر الگو پذيريِ مضبوط، از فرهنگ غرب دارد، مي توان اذعان نمود آنچه از عملكرد مسامحه آميز اسلام مي بينيم تا مقبولِ شريعتي فرسنگها فاصله دارد، بطور مثال شريعتي جهت رشد مسلمانان ، عصري کردن دين را لازم و واجب مي داند که اين عصري کردن، آنچنان مقبول متشرعين و متعبديني نيست كه براي پيداكردن پاسخ تمام نيازها و سؤالهاي خويش، به رجوع به متون اسلامي بسنده مي نمايند.

روشي که در اين تحقيق در پيش گرفته ايم ؛ روش توصيفي اسنادي با تکيه بر تحليل محتوا مي باشد.

كليد واژه ها : تساهل و تسامح. مدارا و تحمل .سنت.