تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : احسان آقابابايي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر وحيد قاسمي- دکتر فروغ السادات عريضي

تاريخ دفاع : 23/7/86

رشته و گرايش : علوم اجتماعي- جامعه شناسي

استاد مشاور : -

بررسي نقش و پايگاه اجتماعي زن و مرد در فيلم هاي دهه هفتاد سينماي ايران

چكيده

فيلم هاي سينمايي متأثر از شرايط حاکم بر نظام اجتماعي در هر جامعه است. جامعه شناسي سينمايي رهيافتي است که تلاش دارد تا را بطه ميان فيلم ها و زمينه اجتماعي توليدشان را بررسي کند. در اين ميان در هر جامعه اي يک حوزه سينمايي وجود دارد که از سازه هاي ساختاري و غير ساختاري تشکيل شده است که بر روند فيلمسازي و محتواي فيلم ها تأثير مي گذارد.

رساله حاضر که «بررسي نقش و پايگاه اجتماعي زن و مرد در سينماي دهه هفتاد ايران» نام دارد، از دو وجه رويکردي جامعه شناختي نسبت به فيلم ها بر مي گزيند. از يک سو به معرفي حوزه سينما در ايران پرداخته و عقيده دارد به دليل تأثير مستقيم حوزه قدرت بر حوزه سينماي ايران، شکل گيري جنبش دوم خرداد علاوه بر آنکه بر رويه فيلمسازي اثر گذاشته است، محتواي فيلم ها را نيز تغيير داده است. بنابراين از سوي ديگر محتواي فيلم ها از نقطه نظر نقش و پايگاه اجتماعي شخصيت هاي اول فيلم ها مورد توجه قرار مي گيرد چراکه هستي مستمر نظام اجتماعي با مقوله قشربندي گره خورده است و اين لايه بندي اجتماعي در فيلم ها بازنمايي شده است.

بدين منظور 47 فيلم از ميان کل فيلم هاي به نمايش درآمده در دهه هفتاد به روش تحليل محتواي کمي مورد بررسي قرار گرفتند و نتايج خبر از آن مي دهند که پايگاه اجتماعي مردان در کل فيلم هاي دهه هفتاد بالاتر از پايگاه اجتماعي زنان نشان داده شده است. با ورود به نيمه دوم دهه هفتاد اين تفاوت از حالت معناداري خارج شده است و پايگاه اجتماعي زنان به پايگاه اجتماعي مردان نزديک تر شده است. دليل اين امر، تغييراتي است که در موقعيت زنان در جامعه ايران در خروج از سلطه ارزش هاي سنتي روي داده است. در مورد نقش اجتماعي نيز نتايج نشان مي دهد که شخصيت ها هرچند بيشتر در نقش هاي خانوادگي بازنمايي شده اند؛ لکن در نيمه دوم دهه هفتاد تعداد نقش هاي شهروندي، جنسيتي و شغلي که افراد را بيشتر در حوزه عمومي نشان مي دهد، افزايش يافته است.

بررسي هاي نظري در مورد حوزه سينما نشان مي دهد که سينماي ايران نوعي «سينماي گلخانه اي» است که به دليل وابستگي اقتصادي به حوزه قدرت ، نوع ايدئولوژي حاکم ، سابقه فکري کنشگران فيلمساز ،امکانات و تشکيلات سينمايي و ذائقه تماشاگران، هنوز در مرحله ماقبل صنعتي به سر مي برد و تا رسيدن به سينماي پيشرفته ، فاصله زيادي در پيش رو دارد.

واژه گان کليدي: پايگاه اجتماعي، جامعه شناسي سينما، فيلم، نقش اجتماعي