تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : -/-/77

رشته و گرايش : علوم اجتماعي- جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر فريدون وحيدا

نام و نام خانوادگي : فروغ السادات اخضري

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر ابراهيم انصاري

مقايسه ميزان تطابق عوامل انحطاط دول ابن خلدون با داده هاي تاريخي-اجتماعي ايران

چكيده

مقدمه‌ ابن‌ خلدون‌ از بزرگترين‌ شاهكارهاي‌ علمي‌، تاريخي‌ و ادبي‌ اسلامي‌ است‌ كه‌ در آن‌ نخستين‌ بار از فلسفه‌ تاريخ‌ و جامعه‌ شناسي‌ و مبادي‌ علم‌ اقتصاد سياسي‌ و عدالت‌ اجتماعي‌ بحث‌ شده‌ است‌، لذا لازم‌ است‌ جهت‌ ارزيابي‌ علمي‌ اين‌ اثر و همچنين‌ مشخص‌ نمودن‌ درجه‌ كاربردي‌ بودن‌ نظريات‌ ارائه‌ شده‌ توسط‌ ابن‌ خلدون‌ در حوزه‌ علوم‌ اجتماعي‌، بويژه‌ شاخه‌ جامعه‌ شناسي‌ تتبعات‌ بيشتري‌ از اين‌ جنبه‌ روي‌ مقدمه‌ ابن‌ خلدون‌ انجام‌ شود، براي‌ اين‌ كنظور بر آن‌ شديم‌ تا نظريه‌ انحطاط‌ دول‌ ابن‌ خلدون‌ را كه‌ در حوزه‌ جامعه‌ شناسي‌ سياسي‌ مطرح‌ شده‌، مورد بررسي‌ و تتبع‌ قرار داده‌ و ميزان‌ تطابق‌ نظريه‌ فوق‌ را با داده‌هاي‌ تجربي‌ كه‌ در اينجا داده‌هاي‌ تاريخي‌- اجتماعي‌ ايران‌ مي‌باشد مورد ارزيابي‌ قرار دهيم‌.

چراكه‌ نظريه‌اي‌ ميتواند علمي‌ باشد كه‌ باداده‌هاي‌ تجربي‌ همخواني‌ داشته‌ باشد. براي‌ دستيابي‌ به‌ هدف‌ كلي‌ در اين‌ رساله‌ ابتدا مي‌بايستي‌ انديشه‌هاي‌ اجتماعي‌ پيرامون‌ دول‌ و عوامل‌ «انحطاط‌ دول‌» در طول‌ تفكرات‌ اجتماعي‌ بررسي‌ مي‌شد تا عوامل‌ «انحطاط‌ دول‌» از ديدگاه‌ انديشمندان‌ اجتماعي‌ روشن‌ شده‌ و ميزان‌ تطابق‌ آن‌ انديشهها با نظريات‌ ابن‌ خلدون‌ در بعد اجتماعي‌، به‌ ويژه‌ در بعد عوامل‌ انحطاط‌ دول‌ مشخص‌ شود.

در اين‌ بررسي‌ و تتبع‌ ابتدا عوامل‌ انحطاط‌ دول‌ نزد انديشمندان‌ اجتماعي‌ مورد بررسي‌ قرار گرفته‌ و سپس‌ اين‌ عوامل‌ در نزد ابن‌ خلدون‌ مشخص‌ سده‌، سپس‌ اين‌ دو دسته‌ باهم‌ مقايسه‌ شده‌ است‌. نتيجه‌اي‌ كه‌ حاصل‌ شد، چنين‌ است‌:

هرچه‌ به‌ زمان‌ زندگي‌ ابن‌ خلدون‌ نزديك‌ مي‌شويم‌ نظريه‌ انديشمند مورد بررسي‌ به‌ نظريه‌ ابن‌ خلدون‌ نزديكتر بوده‌ و هرچه‌ از آن‌ زمان‌ دورتر مي‌شويم‌، فاصله‌ بيشتر مي‌شود. جالب‌ توجه‌ است‌ كه‌ اين‌ نتيجه‌ در داده‌هاي‌ تاريخي‌- تجربي‌ ايران‌ و مقايسه‌ آن‌ با عوامل‌ انحطاط‌ دول‌ نزد ابن‌ خلدون‌، نيز حاصل‌ شد. بدين‌ معنا كه‌ هرچه‌ از نظر تاريخي‌ به‌ زمان‌ ابن‌ خلدون‌ نزديك‌ مي‌شويم‌ و يا هرچه‌ سلسله‌ها و حكومتها، شبيه‌ به‌ حكومتها زمان‌ ابن‌ خلدون‌ باشند، عوامل‌ انحطاط‌ اين‌ سلسله‌ها بيشتر به‌ عوامل‌ انحطاط‌ دول‌ ابن‌ خلدون‌ نزديك‌ هستند.