تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 27/12/76

رشته و گرايش : زبان فارسي -ادبيات

استاد مشاور : حسين آقاحسيني

نام و نام خانوادگي : مريم محمودي

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اسحاق طغياني

بازتاب انديشه در مفاخرات شاعران بزرگ ادب فارسيتا قرن ششم هجري قمري

چکيده

مفاخره‌ و خودستائي‌ يكي‌ از موضوعات‌ مهم‌ و برجسته‌اي‌ است‌ كه‌ بخش‌ قابل‌ ملاحظه‌اي‌ از شعر فارسي‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است‌.

به‌ يقين‌ هر شاعري‌ تحت‌ تاثير مسائل‌ اجتماعي‌ و سياسي‌ و مذهبي‌ زمان‌ خود از مفاخره‌ در راه‌ دستيابي‌ به‌ اهداف‌ و خواسته‌هاي‌ خود بهره‌ برده‌ است‌. مفاخره‌ را بايد وسيله‌ تدافعي‌ و گاه‌ تهاجمي‌ شاعر دربرابر موقعيتها و وضعيتهاي‌ مختلفي‌ دانست‌ كه‌ طبع‌ حساس‌ او در قبول‌ آنها ترديد دارد و شاعر با شعر خود كه‌ زبان‌ گوياي‌ انديشه‌ اوست‌ آنچه‌ را مي‌پسندد و در دل‌ به‌ آن‌ ايمان‌ دارد به‌ منصه‌ ظهور مي‌نشاند. رساله‌ حاضر در دو بخش‌ به‌ بررسي‌ بازتاب‌ انديشه‌ در مفاخرات‌ شعراي‌ بزرگ‌ ادب‌ فارسي‌ تا قرن‌ ششم‌ ه . ق‌ پرداخته‌ است‌. در بخش‌ نخست‌ كه‌ شامل‌ كليات‌ مي‌باشد تعاريف‌ و تقسيم‌ بنديهائي‌ در زمينه‌ مفاخره‌ به‌ اجمال‌ ارائه‌ شده‌ است‌. در بخش‌ دوم‌ در طي‌ شش‌ فصل‌ به‌ بررسي‌ مفاخرات‌ موجود در اشعار شش‌ تن‌ از شعراي‌ بزرگ‌ يعني‌ ابوالقاسم‌ فردوسي‌، ناصر خسرو قبادياني‌، مسعود سعدسلمان‌، سنائي‌ غزنوي‌، خاقاني‌ شرواني‌ و نظامي‌ گنجوي‌ پرداخته‌ است‌. در اين‌ فصول‌ پس‌ از تقسيم‌ بندي‌ مفاخرات‌ هر شاعر سعي‌ شده‌ كه‌ پيوندي‌ بين‌ اين‌ مفاخرات‌ و انديشه‌ او يافت‌ شود. نيز در هر مورد به‌ نقل‌ ابياتي‌ چند به‌ عنوان‌ نمونه‌ اكتفا شده‌ است‌.

آنچه‌ كه‌ از خلال‌ اين‌ سطور مي‌توان‌ به‌ آن‌ پي‌ برد اينست‌ كه‌ در واقع‌ بايد ارتباطي‌ بين‌ انديشه‌ شاعر و مسائل‌ زمان‌ او جستجو كرد تا به‌ چگونگي‌ و انواع‌ مفاخرات‌ او پي‌ برد و در صدد توجيه‌ اين‌ مفاخرات‌ برآمد.