تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : -/8/76

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر اصغر منتظرالقائم

نام و نام خانوادگي : ابوالفضل رضوي

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسين ميرجعفري

روابط‌ دولت‌ ايلخاني‌ با مملوكان‌ مصر(739-654ه.ق‌)

چکيده

پيدايش‌ دولت‌ ايلخاني‌ در ايران‌ كه‌ به‌ دنبال‌ علل‌ و انگيزه‌هاي‌ خاصي‌ صورت‌ گرفت‌ تاريخ‌ ايران‌ آن‌ عهد را از زيادي‌ برخوردار ساخته‌ است‌. يكي‌ از مهمترين‌ زمينه‌هاي‌ اين‌ اهميت‌ پيدايش‌ روابط‌ خارجي‌ با دولتهاي‌ مختلف‌ بوده‌ است‌. اين‌ روابط‌ از آن‌ جهت‌ كه‌ در تاريخ‌ ايران‌ بعد از اسلام‌ اولين‌ بار در قالب‌ قلمروئي‌ منسجم‌ و داراي‌ حاكميتي‌ مستقل‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ بسيار حائز اهميت‌ مي‌باشد. در اين‌ ارتباط‌ مهمترين‌ دولتي‌ كه‌ باايلخانان‌ ايران‌ روابطي‌ دائمي‌ داشته‌ است‌ دولت‌ مملوكان‌ بود كه‌ دهه‌اي‌ قبل‌ از شكل‌ گيري‌ دولت‌ ايلخاني‌ در قلمرو مصر قدرت‌ گرفته‌ بود و هنگامي‌ كه‌ مغولان‌ اغلب‌ نواحي‌ جهان‌ اسلام‌ را در هم‌ نورديده‌ و آماده‌ تكميل‌ فتوحات‌ و حمله‌ به‌ مصر بودند با مقاومت‌ در برابر آنها فصلي‌ جديد را در رابط‌ با مغولان‌ آغاز كردند. نظر به‌ اهميتي‌ كه‌ دوره‌ حكومتي‌ مغولان‌ در ايران‌ داشته‌ و اهميتي‌ كه‌ از جهات‌ مختلف‌ دوران‌ حكومتي‌ مملوكان‌ به‌ تاريخ‌ اسلام‌ بخشيده‌ است‌ بررسي‌ روابط‌ دو دولت‌ مد نظر قرار گرفته‌ و سعي‌ شده‌ است‌ كه‌ با دقت‌ و بر اساس‌ منابع‌ تاريخي‌ معتبر اين‌ مناسبات‌ مورد تجزيه‌ و تحليل‌ قرار گيرد. بدان‌ لحاظ‌ نظري‌ كلي‌ به‌ اوضاع‌ سياسي‌ نواحيي‌ كه‌ قلمرو دولت‌ ايلخانان‌ را تشكيل‌ مي‌دادند و يا نواحيي‌ كه‌ به‌ نحوي‌ ايلخانان‌ با آنان‌ در ارتباط‌ قرار گرفته‌اند انداخته‌ شده‌ است‌ و از آن‌ پس‌ به‌ علل‌ و عوامل‌ مختلفي‌ كه‌ مننر به‌ آمدن‌ هلاكو به‌ قامروغربي‌ مغول‌ شده‌ بود پرداخته‌ شده‌ است‌.

بقاياي‌ دولتهاي‌ ايوبي‌ در شام‌ و چگونگي‌ سقوط‌ ايوبيان‌ مصر و جايگزيني‌ مملوكان‌ بجاي‌ آنها، اينكه‌ اصل‌ و منشاء مملوكان‌ چه‌ بوده‌ و چگونه‌ مدارج‌ قدرت‌ را طي‌ كرده‌اند، چگونگي‌ اوضاع‌ سياسي‌ و نحوه‌ كشورداري‌ و ديوانسالاري‌ توسط‌ آنها چگونگي‌ آغاز روابط‌ مغولها با آنها در مباحث‌ بعدي‌ مورد توجه‌ قرار گرفته‌ و آنرا در فصول‌ جداگانه‌ چگونگي‌ انجام‌ روابط‌ و مناسبات‌ دو دولت‌ از ابتدا تا آخر بررسي‌ شده‌ است‌.

بدان‌ جهت‌ كه‌ منبعي‌ قابل‌ اطمينان‌ مربوط‌ به‌ سلسله‌ مملوكان‌ به‌ زبان‌ فارسي‌ وجود نداشته‌ شناساندن‌ مملوكان‌ و جنبه‌هاي‌ پراهميتي‌ كه‌ در تاريخ‌ اسلام‌ داشته‌اند مورد نظر قرار گرفته‌ و سياستهاي‌ احتياطي‌ كه‌ هريك‌ از دو دولت‌ جهت‌ برتري‌ يافتن‌ بر رقيب‌ پيشه‌ كرده‌اند به‌ دقت‌ بررسي‌ شده‌ است‌.>

اين‌ روابط‌ در قالب‌ سه‌ دوره‌:

1-دوراني‌ كه‌ دو دولت‌ مناسبت‌ خصمانه‌ و توام‌ با درگيري‌ داشته‌اند

2-دوراني‌ كه‌ دو دولت‌ در حالت‌ خصومت‌ منتها بدون‌ درگيري‌ به‌ سرمي‌برده اند

3-دوراني‌ مسالمت‌ و صلح‌ و دوستي‌ بررسي‌ شده‌ و در هر دوره‌ سعي‌ شده‌ است‌ كه‌ سهم‌ عوامل‌ مختلفي‌ كه‌ در اين‌ مناسبات‌ نقش‌ مهم‌ داشته‌اند مشخص‌ شود.

در انجام‌ اين‌ پژوهش‌ آنچه‌ كه‌ بيشتر مد نظر نگارنده‌ بوده‌ است‌ آنكه‌ بدون‌ هرگونه‌ پيش‌ داوري‌ وصرفا" براساس‌ شواهد و منابع‌ معتبر مطالب‌ بررسي‌ و ارائه‌ گردد.