تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : الهه حريرساز

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسين آقاحسيني- دکتر سيد علي اصغر ميرباقري فرد

تاريخ دفاع : 4/7/87

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر جمشيد مظاهري

تصحيح و تحشية ديوان ميرزا عبدالله گرجي اصفهاني(متخلص به سرگشته و اشتها)

چكيده

ديوان ميرزا اشتها از جمله آثار مربوط به دورة قاجار است که به اطعمه اختصاص يافته و در کتاب­هايي چون «مکارم الآثار»، «فرهنگ سخنوران»، «دگرخند» و مقدمة کتاب «خوراک­هاي ايراني» و... از اين اثر ياد شده است. ديوان اشتها که نمايندة فرهنگ و تمدن ملت در روزگار خاصي است؛ به اين دليل به اطعمه اختصاص يافته که شاعر از طريق آن بتواند زبان و فرهنگ جامعة خود را در زماني که احتمال اضمحلال آن در فرهنگ و تمدن بيگانه وجود داشت جاودانه کند وآن را بستري درجهت حفظ اصطلاحات، تعبيرات، ضرب المثل ها واطعمة روزگار خود قرار دهد؛ و البته لحن طنزآميز خود را چاشني آن قرار داده تا براي خوانندگان ملال­آور نباشد. بنابراين، مي­توان ادعا نمود که اثر حاضر و منابعي از اين دست مي­تواند مرجع مناسبي براي پژوهشگران تاريخ و علوم اجتماعي باشد؛ زيرا غيرمستقيم اوضاع زمانه را به دور از هرگونه تملّق و ظاهرسازي به تصوير مي­کشد و گاهي نيز نشان­دهندة تضاد طبقاتي حاکم بر جامعه است؛ چنانکه اثري را که با اين محتوا (اطعمه و البسه) يک فرد از طبقة فرودست جامعه مي­آفريند قاعدتاً با اثري که در دربار ملوک خلق مي­شود متفاوت است و با دقت در آن به خوبي مي­توان اختلاف زندگي طبقة عادي جامعه و طبقة حاکم را درک کرد. آنچه در توجه به آثاري از اين قبيل بايد مدّ نظر داشت، رسالتي است که اين منابع بر عهده دارند و آن حفظ و صيانت هويت ملي ماست؛ چرا که برخي از طعام­ها و اصطلاحات و ضرب المثل­ها که طي گذشت زمان غبار فراموشي برخود گرفته­اند، با مراجعه به اين منابع مي­توان آن­ها را دريافت.

واژه­هاي کليدي: ميرزا عبدالله گرجي اصفهاني، اشتها، قاجاريه، اطعمه، طنز، نقيضه.