تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : رضا ولي پور

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر علي اکبر کجباف

تاريخ دفاع : 27/7/87

رشته و گرايش : تاريخ- ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : -

بررسي تحليلي انديشه غزالي پيرامون تاريخ و جامعه

چکيده

غزالي از متفكران شافعي مذهب و از احياگران ديني در قرن پنجم هجري مي‌باشد. زمانه‌ي غزالي عصر تحولات سياسي، اجتماعي و عقيدتي در جامعه اسلامي است. شناخت انديشه‌ي غزالي نيز بدون پي‌بردن به ماهيت حوادث سياسي و مذهبي معاصر او ممكن نيست، چراكه بخش اعظمي از انديشه‌هاي اجتماعي و سياسي وي واكنشي در برابر رويدادها و ناملايمات زمانه‌اش بوده است. نكته‌ي ديگر آن كه براي راهيابي به انديشه‌ي اجتماعي و تاريخي غزالي ناگزير، بايد به دو عامل تأثيرگذار و مهم توجه بيشتري گردد. يكي پايگاه سنتي و تاريخي و تأثيراتي كه از آن بر انديشه‌ي او جاري بود، و ديگري نگرش ديني و مذهبي و فقهي او كه بيشترين تأثير را بر انديشه‌ي اجتماعي و تاريخي‌اش داشته‌ است.

همچنين غزالي در تبيين امور اجتماعي و شكل‌گيري اجتماعات و پديد آمدن شغل‌ها و تقسيم كار يك ديدگاه كاملاً جامعه شناسانه‌اي از خود بروز داده است. مخصوصاً آنكه تحليل او از امور اجتماعي و پديدارهاي جمعي مبتني بر تحليل جامعه شناسانه است، نه همانند تحليل روان‌پردازان از امور اجتماعي. چرا كه او سعي مي‌نمايد از امورات جمعي يك نوع تبيين جمعي ارائه نمايد، نه آنكه تفسير روان‌شناسانه داشته باشد.

نوع نگاه او به تاريخ نيز نگاهي كاملاً ديني و خطي مي‌باشد. از نظر غزالي سير حركت (تكامل و انحطاط)، تاريخ با ورود پيامبران در صحنه‌هاي اجتماعي پيوندي ناگسستني دارد. بويژه ظهور و بعثت پيامبر اسلام را اوج تكامل تاريخ جوامع بشري مي‌داند، و از آن زمان به بعد براي تاريخ قائل به حركت نزولي است كه در نهايت منجر به اوضاع پريشان زمانه‌ي او گشته است. چرا كه زمانه‌اش را واج انحطاط تاريخ و آن را عصر آخرالزمان مي‌داند و منتظر دست غيبي است كه گره از كار فروبسته‌ي بشريت بگشايد.

كليد واژه: غزالي، جامعه، تاريخ.