تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : مجيد ياريان كوپائي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر مجيد صادقي

تاريخ دفاع : 30/7/87

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر جعفر شانظري

تجربه ي ديني و وحي نبوي

چكيده

در ارتباط با مساله ي «وحي» مي توان چنين ادعا نمود که تبيين ماهيت و شناخت حقيقت آن براي انسان چندان امکان پذير نبوده و تعاريف ارائه شده پيرامون آن، عمدتا تعاريفي شرح الاسمي است. در مجموع، تاکنون چند ديدگاه عمده در توصيف و تشريح «وحي نبوي» مطرح شده است. عده اي نظريه ي «تجربه ي ديني» را بر «وحي» منطبق نموده اند و سرشت «وحي نبوي» را «تجربه ي ديني» انبياء مي دانند. ديدگاه ديگر «وحي گزاره اي» و گونه اي از انتقال حقايق و اطلاعاتي است که از زبان طبيعي استقلال دارند و خداوند آنها را بر پيامبر عرضه کرده است. مطابق ديدگاهي ديگر، «وحي» مجموعه اي از «افعال گفتاري» خداست؛ به اين معنا که در ساحت «وحي»، ارتباطي زباني ميان خدا و پيامبر برقرار مي شود . ديدگاهي که بيشتر مورد بحث ماست، ديدگاه «تجربه ي ديني» است که به نوعي، بر مواجهه ي پيامبر با خدا تاکيد مي کند. در اين ديدگاه، هيچ کلام يا گزاره اي القاء نمي شود؛ بلکه پيام «وحي»، تفسير و گزارش پيامبر از تجربه ي شخصي خويش است.

ارزش معرفتي نظريه ي «تجربه ي ديني» از جانب انديشمندان مسلمان، به شدت مورد مناقشه قرار گرفته است؛ زيرا تجربه ي ديني، از آنجا که احساسي شخصي و مواجهه اي دروني است، لزوما نمي تواند حقيقتي بيرون از شخص تجربه گر را اثبات نمايد. با اين تلقي، پيام «وحي» ساحتي بشري مي يابد؛ زيرا کلمات «وحي» که بر زبان پيامبر جاري مي گردد، حاصل مشاهدات شخص پيامبر و عباراتي منطبق با زبان و ادبيات خاص اوست. با چنين نگاهي، کلام نبي از شائبه ي دخل و تصرف يا کمبود و نقصان، مصون نخواهد ماند. به علاوه، بر اين اساس که چنين مواجهه اي از طريق مفاهيم و استدلالهاي عقلي به دست نيامده است؛ به همين خاطر در مقام تبيين، عيناً قابل انتقال به ديگران نخواهد بود. انتقال، صرفا از طريق مفاهيم عقلي صورت مي گيرد و اگر اين دريافت، دريافتي شخصي باشد، دست بشر از ساحت الوهي کوتاه خواهد شد. دراين صورت ارسال انبياء که هدف آن سعادت و هدايت انسانهاست، کاري عبث و نقض غرض خواهد بود. بنابراين، ديدگاه «تجربه ي ديني» از جهاتي نمي تواند کاملاًً با «وحي نبوي» قابل انطباق باشد و بنا به اعتباري، اعم از «وحي نبوي» خواهد بود.

واژه هاي کليدي: تجربه ي ديني، وحي، وحي گزاره اي، فعل گفتاري، تجربه ي عرفاني، شهود و تجربه ي وحياني.