تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 26/12/77

رشته و گرايش : علوم اجتماعي- جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر مهدي اديبي

نام و نام خانوادگي : مراد بوژاني يگانه

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکترنصراله پورافکاري-دکتر محمود کتابي

بررسي موانع فرهنگي توسعه اقتصادي در شهر ايلام

چكيده

واضح است كه يكي از مهمترين موضوعات مورد بحث و مناقشه در دنياي امروزي ،‌موضوع توسعه مي‏باشد . كشورهاي جهان سوم نيز كه پس از جنگ جهاني دوم به تدريج به استقلال سياسي دست يافتند بلافاصله به فكر توسعه اقتصادي ـ اجتماعي افتادند . اما متاسفانه اكثر تلاشها و استراتژيهاي اتخاذ شده به شكست انجاميد. به منظور تبيين شكستها و نا كاميهاي امر توسعه در جهان سوم ،‌ديدگاهها و نظريات متفاوتي ابراز شده است كه از آن ميان ديدگاهي كه اينگونه ناكاميها را به فرهنگ و عوامل فرهنگي منتسب مي‏كند ، بر جسته‏تر مي‏نمايد . ديدگاه مذكور معتقد است كه در كشورهاي جهان سوم زمينه فرهنگي مناسب براي توسعه اقتصادي مهيا نيست به گونه‏اي كه برخي از ارزشهاي فرهنگي موجد در اين جوامع راه را بر توسعه سد كرده‏‎اند و تا اين ارزشهاي نامناسب و موانع فرهنگي از ميان برداشته نشوند هيچ گونه تلاش و استراتژي‏اي نمي‏تواند مؤثر واقع گردد . به نظر مي‏رسد كه وضعيت كشور ما نيز در رابطه با امر توسعه مستثني از اين قاعده نباشد . جامعه شناسان ، مردم شناسان و متخصصان مسائل فرهنگ و توسعه در كشورمان ، مكرراً روي اين نكته دست گذاشته‎اند و معتقدند كه سرنخ تمامي مشكلات مربوط به توسعه ، معضل فرهنگي توسعه مي‏باشد . نگارنده نيز با الهام از اينگونه نظريات ، همخواني زياد وضعيت جامعه مورد مطالعه با نظريات مذكور و همچنين مبرزتر بودن نقش عوامل فرهنگي در توسعه نيافتگي جامعه مذكور ، دست به چنين پژوهشي زده است و موانعي را براي انجام پژوهش برگزيده است كه عبارتند از :‌ميزان باروري بالا ،‌ خويشاوندگرايي ، جو استبدادي خانواده و نگرش منفي نسبت به زنان و اشتغال آنها در بيرون از خانه.

به منظور بررسي و كنكاش موانع فرهنگي توسعه اقتصادي در شهر ايلام ، از روش اسنادي و تاريخي و روش پيمايشي استفاده شده است . جهت انجام روش پيمايشي از تكنيك ‏هاي مشاهده ، مصاحبه و پرسشنامه كمك گرفته شده است . در ضمن بعد از استخراج داده‏ها از روشهاي آماري توصيفي و استنباطي متناسب با داده‏هاي تحقيق استفاده شده است . همچنين به منظور توزيع پرسشنامه و انتخاب نمونه‏اي گويا ،از « نمونه گيري چند مرحله‏اي سهميه‏اي » استفاده گرديده است.

نتايج پژوهش حاكي از اثبات فرضهاي چهارگانه مي‏باشد :

1- نتايج تحقيق نشان دهنده ميزان باروري بالا در ايلام مي‏باشد . پاسخها نيز بيانگر اين مطلب مي‏باشند كه اين امر به طور قابل توجهي ناشي از تاثير عوامل فرهنگي است . همچنين مشخص گرديد كه ميزان باروري بالا از موانع فرهنگي توسعه اقتصادي مي‏باشد . در ضمن مشخص شد كه بين ميزان تحصيلات و ميزان باروري بالا يك رابطه معكوس برقرار است.

2- تحليل گويه‏هاي فرضيه « نگرش منفي نسبت به زنان و اشتغال آنها در بيرون از خانه » نشان داد كه اكثر پاسخگويان معتقد به ناقص العقل بودن زن مي‏باشند و بهترين كار براي زن را همان خانه‏داري و پرورش فرزندان مي‏دانند . در اين مورد نيز مشخص شد كه بين ميزان تحصيلات و نوع نگرش به زنان و كار آنها رابطه وجود دارد . بدين صورت كه هر چه ميزان تحصيلات فرد بيشتر باشد نگرشش نسبت به زن و كار او مثبت‏تر است و بر عكس . بنابر اين نتيجه منطقي اين است كه عامل فوق در توسعه نيافتگي نقش غير قابل انكاري دارا مي‏باشد.

3- نتايج آزمون فرضيه « جو استبدادي خانواده » از اين قرار است كه بيشتر پاسخگويان معتقد به اطاعت بي قيد و شرط فرزندان از والدين و همچنين عدم صلاحيت آنان در تصميم‏گيريهاي خانواده بودند . به طور كلي پاسخها بيانگر اعتقاد پاسخگويان به جو استبدادي خانواده مي‏باشند . براساس نتايج تحقيق مشخص گرديد كه بين ميزان تحصيلات و اعتقاد به جو استبدادي خانواده رابطه معكوسي برقرار است.

4- آزمون فرضيه « خويشاوندگرايي » نشان داد كه بيشتر پاسخگويان معتقد به داشتن احترام و اعتبار براساس دارا بودن قوم و قبيله مي‏باشند به طور كلي پاسخها بيانگر وجود خويشاوندگرايي در جامعه مورد مطالعه است . همچنين مشخص شد كه وجود خويشاوندگرايي يكي از موانع فرهنگي توسعه اقتصادي در شهر ايلام مي‏باشد.

در كل نتايج تحقيق بيانگر اين مطلب مي‏باشد كه عوامل مذكور ( فرضهاي چهارگانه) در شهر ايلام وجود داشته و سهم بزرگي از توسعه نيافتگي جامعه مذكور ناشي از وجود اين عوامل مي‏باشد.