تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 13/7/79

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر طاهره خوشحال

نام و نام خانوادگي : محمدرضا معصومي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اسحاق طغياني

نژاد و گوهر در شاهنامه

چكيده

اين رساله كه پيرامون « نژاد وگوهر در شاهنامه » به زيور طبع آراسته شده، در شش فصل تنظيم شده است:

فصل اول تحت عنوان « كليات » به بررسي بارمعنايي نژاد وگوهر ونيز علل پرداختن به اين موضوع وكثرت كاربرد درونمايه ي نژاد در شاهنامه اختصاص يافته است . در فصل دوم به « جايگاه نژاد در شاهنامه » اشاره وبه رابطه ي نژاد به عنوان يكي از درونمايه هاي اصلي شاهنامه كه اعتقاد به آن گوياي تمايلات درون گروهي جامعه ي طبقاتي ايران است با دو تيره ي شهرياري وپهلواني پرداخته شده است . فصل سوم به نقش وجايگاه نژاد در رزم ورجزخواني ها وتحقير وتفاخرات پهلوانات وبرخي موضوعات حاشيه ي ميدان رزم اختصاص يافته وكليه ي ابياتي كه در شاهنامه به اين موضوعات مربوط است ، ذكر شده است . در فصل چهارم به عنوان تكمله ي فصل سوم به « نژاد در بزم » وموضع بزمي ازدواج پرداخته شده ونقش نژاد وخون در دو نوع ازدواج درون مرزي ( با ايرانيان ) وبرون مرزي ( با بيگانگان ) مشخص وبراي هركدام از ازدواج ها نيز شواهدي از شاهنامه آورده شده است . فصل پنجم به درونمايه ي « هنر » به عنوان يكي از عناصر بنيادين وكليدي كه بارها در كنار « نژاد وگوهر » مطرح شده ، پرداخته است . در اين فصل ابتدا بار معنايي هنر در شاهنامه مشخص شده ، سپس به نقش هنر در تعالي دو تيره ي شهرياري وپهلواني اشاره شده وبالاخره به رابطه ومقايسه ي هنر ونژاد ( گهر ) در شاهنامه پرداخته شده است.

فصل ششم نيز به « گوهر » ومعناي ثانوي آن يعني سرشت وفطرت در شاهنامه ، اختصاص يافته است . در اين فصل سعي شده تا با تعيين جايگاه گوهر در شاهنامه وبررسي وتحليل خصايص برخي شخصيت هاي ايراني وغير ايراني شاهنامه ونيز جلوه ي نبرد نيكي وبدي ونمادين بودن اين نبردها ، به جهان بيني فردوسي دست يافته شود وبر پاكدامني فردوسي از اژاد پرستي وبيگانه ستيزي كه اموري مردود ومذموم اند ، صحه گذارده شود.

در پايان اين فصل هم به رابطه نژاد وگوهر ( سرشت ) اشاره شده ودر « كلام آخر » نتايجي كه در اين پژوهش به دست آمده ، ذكر شده است ، باشد كه مقبول افتد ودر نظر آيد.

قبا گر حرير است وگرپرنيان                به ناچار حشوش بود در ميان