تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 24/6/78

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر مهدي دهباشي

نام و نام خانوادگي : نرگس هدايتي فرد

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر تقي پورنامداريان

بررسي زمان و وصف آن در شاهنامه فردوسي

چكيده

بشر، زمان را به دو گونه تجربه مي كند . اولين زمان ، زمان متناهي انساني يا فردي است . تجربه آدمي است در برابر گذرايي زمان ومرگ ودر نتيجه درك يك هستي ناپايدار در يك زمان ناپايدار ، دومين تجربه يا رويارويي انسان با زمان ، تمامي تلاشهايي را در بر مي گيرد كه نوع بشر ، از ديرباز تاكنون ، در كسوت نژادها وفرهنگهاي مختلف ، انجام داده است ، تا بتواند ، زمان كيهاني يا زمان بي مرز را ادراك كند وبه عبارت دقيق تر بين اين دو زمان ، زمان انساني وزمان كيهاني ، گونه اي پيوند برقرار سازد وبدينوسيله ، جاودانگي را دريابد.

اين تجارب در هريك از جوامع بشري نظامها ، ساختارها ونمادهايي را پديد آورده است كه مي توان تمامي آنها را ، مجموعه تجارب فرهنگي اقوام بشري از زمان دانست . لذا پژوهش در باب زمان بي ترديد ما را به شناخت عميق تر از يك فرهنگ ويا اقوام گوناگون بشري مي رساند.

هدف از پژوهش حاضر نيز كه تحت عنوان « زمان ووصف آن در شاهنامة فردوسي » است . شناخت اين الگوها وتفكرات در باب زمان متناهي وغير متناهي در فرهنگ ايراني وچگونگي بازتاب آن در يك اثر ادبي است.

بدين منظور ابتدا مي بايست مقدماتي مطرح گردد . اين مقدمات عبارتند از بررسي تفكرات مربوط به زمان در قبل از اسلام وسپس زمان در ايران اسلامي تا قرن چهار وپنج ، كه بعنوان مدخلي براي ورود به پژوهش اصلي ارائه شده اند . پژوهش اصلي در شاهنامه در سه راستاي سازندة شعر يعني انديشه ، عاطفه وتخيل انجام پذيرفت وبراي تكميل بحث ، بخشي تحت عنوان « بررسي اشارات نجومي وگاه شماري » نيز بدان افزوده شد.

در اين بررسي بدون ترديد ، چگونگي برخورد فردوسي با زمان وگذار آن وميزان تاثير پذيري وي از مجموعه تفكرات ايران باستان وهمچنين ايران عهد اسلامي مد نظر بوده است. نيز چگونگي بروز وتجلي زمان واجزاي آن در حوزه هاي مختلف شعر فردوسي مورد بحث ومداقه قرار گرفته است.