تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : -/5/79

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر مرتضي دهقان نژاد

نام و نام خانوادگي : شهاب شهيداني

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر لقمان دهقان نيري

تاثير فاتحان تهران بر روند مشروطيت ايران (1327-1330 هـ.ق)

چکيده

انقلاب مشروطيت ايران فرايند همكاري و مشاركت روشنفكران ،‌ روحانيون و تجّار و بازرگانان بود ( 1324ق / 1906م) . اما به خاطر نارسايي‏ها و كاستي‏هايي كه برخي آنها از ساختار تاريخ سياسي اجتماعي و اقتصادي ايران و برخي از اهداف متفاوت نيروهاي شركت كننده در مشروطه ايران نشأت مي‏گرفت ، به شكست انجاميد . (1326 ق / 1907م) ضمن آنكه نبايد از نقش و تأثير استعمار روس و انگليس كه چون تازيانه‏اي بر دوش ايرانيا نواخته مي‏شدند به سادگي گذشت . استبداد صغير ميان پرده‏اي كوتاه و غمگين بود كه با قيام آذربايجان و ستارخان و سپس قيام رشت و جنبش اصفهان و سرانجام با فتح تهران ( 27 جمادي الثاني 1327 ق) خاتمه يافت . دقت در انگيزة مشروطه خواهي و سپس اهداف كساني چون مجاهدين و محمّد ولي خان تنكابني سپهدار و ايل بختياري و خوانين آن از فتح تهران مؤيد اين مطلب است كه سرنوشت دورة دوم مشروطه همانند دوره مشروطه اول از همان آغاز بوي شكست مي‏داد . در واقع از فتح تهران تا تشكيل مجس دوم مشروطه ، فاتحان تهران هيچگونه اقدام قاطعي كه نشان از ميل به اصلاحات در ساختار سياسي و اجتماعي ايران باشد انجام ندادند . و بر همين اساس مجلس دوم مشروطه ادامة‌ تعلل و ضعف فاتحان تهران بود. در اين مجلس ، ماجراي پارك اتابك رشتة لرزان اتحاد ميان فاتحان تهران را بطور قطع از هم گسيخت و از سوي ديگر فعاليت نختستين احزاب ايران نيز نه تنها به بهبود امور آشفته ايران ياري نرساند بلكه موضوع احزاب ،‌ تنها بهانه‏اي براي كشمكش و مجادلة فاتحان تهران با يكديگر شد . مورگان شوستر مصلح آمريكائي كه مي‏توانست اندكي از اوضاع پريشان كشور بكاهد به خاطر مخالفت و نيرنگ‏هاي كساني چون محمد ولي خان تنكابني سپهدار و خوانين بختياري در حاليكه از سوي روس و انگليس نيز تحت فشار قرار گرفته بود ، ناكام ماند . بازگشت مجدد محمدعلي شاه به ا يران اگر چه همة گروهها را براي شكست شاه مخلوع دور هم جمع نمود امّا با كنار زدن شاه دوباره همان روال از هم گسيختگي‏ها ادامه يافت . با اعلام اولتيماتوم روس به ايران و واكنش منفعلانة بختياري‏ها و سپهدار از يكسو و اقدامات نابجا و دور از شأن سردار اسعد بختياري و پير مخان ارمني عمر مشروطه دوم بسر آمد (1330 ق / 1911 م) و بدين ترتيب دومين تلاش براي برپائي و استقرار نظام مشروطه در پرتو انگيزه‏ها و اقدامات متفاوت و نابجاي فاتحان تهران به شكست انجاميد . پيامدهاي انفصال مجلس دوم به صورت سرخوردگي‏ از نظام مشروطه و رويكرد گروههاي مختلف اجتماعي ايران به راهكارهاي ديگري براي حل مشكلات سياسي و اجتماعي ايران جلوه‏گر شد.