تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : -/4/80

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر لقمان دهقان نيري

نام و نام خانوادگي : کورش صالحي

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : مهدي مهرعليزاده

تمركز و عدم تمركز در حكومت قاجار و پيامدهاي آن ( 1250 –1324 هـ .ق)

چکيده

ضعف و قوت رژيمهاي سياسي معلول بنيان و شرايط موجود جوامع مربوطه مي‏باشد . موضوع تحقيق شرح و بيان دو نيروي مؤثر در ساختار سياسي حكومت قاجار است كه يكي در جهت تمركز و تقويت اساس حكومت بوده و ديگري در جهت تضعيف و عدم تمركز ، كه اين سياست با مشخصة تركيبي بودن همراه با ضعف ساختار حكومت قاجار عجين گشته و باعث مجموعه تحولاتي از دورة محمدشاه تا انقلاب مشروطيت مي‏گردد:

حكام نافرمان ، شاهزادگان ناراضي و مدعي ، رؤساي ايلات ، رهبران فرق و ساير افراد صاحب نفوذ كه به صورت طبيعي در تاريخ اجتماعيو سياسي ايران بدنبال يك نوع استقلال بودند كه با مشخصة گريز از مركز روند داخلي تضعيف و عدم تمركز داخلي را تشكيل مي‏دادند . نفوذ خارجي روس و انگليس كه مؤثر ترين و كارآمدترين اهرم اعمال قدرت از سوي دول خارجي بود ،‌ در اين دوره در راستاي تضعيف و عدم تمركز و ايجاد يك حكومت مايل بين دو قلمرو امپراطوري استعماري وجه خارجي روند تضعيف و عدم تمركز را تشكيل مي‏نمود.

حكومت قاجار در برابر بديلهاي قدرت حكومت مركزي نيز ناتوان تر از آن بود كه پاسخي در خور براي اين مراكز متعدد قدرت داتشه باشد.

بررس روند تمركز و عدم تمركز در حكومت قاجار اين امكان را ايجاب مي‏كند كه ضعف‏هاي سازماندهي و اقتدار قاجارها در سطوح مختلف به نمايش گذاشته شود و همچنين مساعي آنان در جهت ايجاد انجام و تمركز نسبي به همراه شكست‏ها و موفقيتهايشان به تصوير در آيد.

در ا ين تحقيق ضعف و عدم سازماندهي منسجم اركان حكومت به كمك منابع تاريخي به نمايش گذاشته شده است . وضعيت دربار ، حرمسرا ، ديوانسالاري ، قشون و اعمال نظرهاي خارجي اساس حكومت قاجار را متزلزل و نامنظم نموده بود . قاجارها نيز درست زماني به قدرت رسيدند كه تحولات جهاني با سرعت بيشتر و با پيچيدگي بسيار تاريخ معاصر را در مي‏نورديد. چنين حكومت سنتي و محافظه‏كاري در كشاكش سنت و مدرنيته ناگهان با چالشهاي عظيم فرهنگي ، اجتماعي ، سياسي ، اقتصادي مواجه شد . كه از شكست ايرانيان در جنگ با روسيه شروع و با انقلاب مشروطيت ( تز جديد حكومت) به طول انجاميد كه اين تحقيق اين دوره را بررسي مي‏نمايد.