تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 28/9/77

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر غلامرضاوطن دوست-مهدي مهرعليزاده

نام و نام خانوادگي : فرهاد پوريانژاد

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر لقمان دهقان نيري

تاريخ سياسي ـ اقتصادي و اجتماعي ايران :‌از پايان جنگ جهاني اول تا كودتاي 1921 

( 1299 – 1296 هـ.ش / 1921 – 1918 م)

چکيده

در گذر از هزار توي پيچيدة تاريخ سياسي ايران پس از انقلاب مشروطيت ، سالهاي پرالتهاب پس از جنگ جهاني اول (1296 – 1918) داراي اهميت ويژه‏اي مي‏باشند . پس از پايان جنگ مزبور عمليات نظامي در ايران پايان نپذيرفت و حضور نيروي بيگانه بويژه انگلستان همچنان ادامه يافت . يكسال پيش از پايان جنگ جهاني اول ، نظام تزاري روسيه از هم پاشيد و انقلاب كمونيستي طومار رژيم پيشين را در هم پيچيد . رهبران انقلاب كمونيستي خواستار پايان جنگ شدند و نيروهاي خود را از جبهه‏هاي جنگ در تمام خطوط (از جمله ايران) فرا خواندند.

انگلستان با احساس عدم حضور جدي رقيبي دندان گرد مانند روسيه ، قرارداد 1919 را با دولت ايران منعقد كرد .در عين حال ايرانيان در كنفرانس صلح ورساي نيز از چندان بخت واقبال مساعدي در جلب توجه كشورهاي خارجي نسبت به ادعايهاي خويش نيافتند . در اين ميان ميرزا كوچك خان با بلشويكها همراه شد . وي بعداً به خاطر اصرار بلشويكها در اجراي اصول انقلاب كمونيستي و به خاطر ناهمخواني آن اصول با زير ساختهاي سياسي ، مذهبي و اجتماعي جامعه ايران از آنها بريد . در اين زمان نهضتي كه در تبريز به رهبري شيخ محمد خياباني شكل گرفته بود ، اگر چه شعارهاي بلندپروازانه‏اي را براي اعمال نظر مدنظر خود قرار داده بود ، ولي بالاخره در شهريور 1299 فرو نشانده شد . اينك ايرانيان در نوعي بي اعتنايي قضا و قدري دل خود را به ظهور يك منجي خوش كردند كه بيايد ، در يك چشم به هم زدن معجزه كند . و وضع آنها را دگرگون كند . كساني كه به معجزه دل خوش مي‏كنند ، سرانجام معجزه گران را به حكومت مي‏رسانند و معجزه گران به جباراني خودكامه مبدل مي‏شوند . به نظر مي‏رسيد كودتاي سوم اسفند 1299/21 فوريه 1921 براي ايرانيان ساده دل آنروز يك معجزة تمام عيار براي بهبود اوضاع بود.