تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 13/7/84

رشته و گرايش : تاريخ-اسلام

استاد مشاور : دکتر اصغر فروغي ابري

نام و نام خانوادگي : سيد اسداله بال افکن

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد اصغر محمودآبادي

تحليل لايه هاي اجتماعي موالي و دلايل پيوستن آنها به اسلام

چکيده

در جريان گسترش اسلام و فتوح اسلامي در سرزمين‌هاي غير عرب (بويژه ايران)، بسياري از مردم بلاد مختلف و ايران بنابردلايلي مسلمان گرديدند، كه از بين اين تازه مسلمانان غير عرب، گروهي به نام موالي خوانده شدند. موالي افرادي بودند كه پس از رويكرد به اسلام غالباً آزاد مي‌شده و به نام مولا (مولي) تحت حمايت صاحب اوليه خود مي‌ماندند و چون به موجب قانون اسلام، مسلمان بنده(برده) نمي‌شود لذا اين نوع بندگان آزاد مي‌شدند.

قاعده چنين اقتضاء مي‌كرد كه اين طبقه‌ي نو مسلمان كه به رضا يا اكراه به اسلام رو كرده بود از همه‌ي حقوق تبعه‌ي اسلام بهره‌مند شوند اما چنين نبود و عواملي مانع تحقق آن بود.

عنوان موالي در ابتدا براي آناني به كار مي رفت كه مسلمان مي شدند و به مراكز عربي مي‌آمدند و به عربها مي‌پيوستند اما پس از گسترش اسلام و فتوح اسلامي در سرزمين‌ هاي ديگر، اين عنوان هم گسترش يافت و كليه مسلمانان غير عرب، موالي عرب محسوب شدند. از جمله اينكه از ميان طبقات اجتماعي ايران نيز افراد بسياري در سلك موالي عرب قرار گرفتند.

موالي بين طبقه آزاد و طبقه برده وضع مخصوصي داشتند يعني از برده بالاتر و از آزاد پائين‌تر بودند از نظر مقررات عمومي مانند برده خريد و فروش نمي‌شدند ولي مانند فرد آزاد هم ارث نمي‌بردند و در امر ازدواج مقيد بودند.اگر چه برخورد با موالي در نواحي مختلف جامعه‌ي اسلامي با توجه به حاكميت سياسي و شرايط و تحولات گوناگون هر ناحيه متفاوت بود، اما عموماً موالي از جانب اعراب تحقير مي‌شدند و به عنوان شهروند درجه دوم به شمار مي آمدند.

موالي ايراني در جهت مقابله با رفتارهاي غيرديني و غير انساني برخي از اعراب بويژه امويان اسلام واقعي و تشيع علوي را برگزيدند وبا حضور در بسياري از جريان ها و جنبش‌هاي معارض و متعارض دستگاه خلافت بني‌اميه نقش اساسي و كليدي را در سقوط اين سلسه ايفا نمودند.