تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 16/9/84

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر اسحاق طغياني

نام و نام خانوادگي : احمدرضا صيادي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد علي اصغر ميرباقري فرد

تصحيح و شرح سي قصيده از سنائي غزنوي بر اساس قديم ترين نسخة شناخته شده

چكيده

در اواخر سدة پنجم و نيمة نخست سدة ششم هجري، سنايي يكي از اركان اصلي عرصة نظم فارسي است . زندگي اين شاعر برجسته به دو دوره تقسيم مي شود كه دو جنبة انديشة سنايي را پي ريزي كرده،كه در شعر او اثر گذاربوده است. ديوان سنايي ، بزرگ و سرشار از ظرافت هاي ادبي و فكري است و زبان شعر سنايي به لحاظ واژگان و نحو، غني و استوار است.

ديوان حكيم سنايي با بيش از سيزده هزار بيت مشتمل بر سروده هايي در قالب هاي قصيده، تركيب بند، ترجيع بند، مسمط، غزل، قطعه و رباعي است . قسمت عمدة ديوان او را قصايد در برگرفته است.

در بين نسخ قديمي ديوان سنايي دو نسخه قدمت بيشتري دارد يكي نسخة كابل است كه به همت علي اصغر بشير چاپ و افست شده است و ديگري كه از قدمت بيشتري برخوردار است ونسخة اساس اين رساله مي باشد، نسخه اي است به شمارة 2353 نگهداري شده در كتابخانة ملي . اين نسخه توسط جناب آقاي دكترمهدي محقق در مجلة راهنماي كتاب (مهر 1341) به طور كامل معرفي شده و به دلايل متعددي از جمله اين كه در صفحات 291و293 و294 نسخة خطي، كاتب شاعر را با لفظ “او راست ادام الله تأييداته ” دعا مي كند كه خود دليل بر اين است كه اين نسخه در زمان خود سنايي يا از روي نسخه اي در زمان حيات شاعر كتابت شده است در ضمن اين نسخه با عنوان “ ابوالحسن علي بن آدم ” آمده نه با عنوان “ابوالمجد مجدود بن آدم” . اين نسخه داراي خصايص و ويژگي هايي است كه بر قدمت نسخه دليل مي تواند بود . در اين نسخه اشعار – ظاهراً تحت تأثير حديقه – به ده باب تقسيم گرديده است.

ديوان سنايي از نظر وزن و تعداد ابيات، الگوهاي زباني، زمينه هاي معنايي و شيوه هاي بيان تنوع چشمگيري دارد و اين تنوع در زمينه هاي مختلف مثل معنايي و اصطلاحات، باعث نوعي دشواري در درك شعر او گرديده است.

در اين رساله تعداد سي قصيده (بيست و سه قصيده از باب اول در توحيد و حكمت و هفت قصيده از باب دوم در مدايح ) تصحيح شده وسپس با شرح ابيات كوشش شده است بسياري از مشكلات معنايي ولفظي ديوان حل شود.