تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : زهرا رفيعي پور

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سعيد بيناي مطلق

تاريخ دفاع : 10/7/84

رشته و گرايش : فلسفه-غرب

استاد مشاور : دکتر يوسف شاقول

فضيلت اخلاقي در نظر ارسطو

چكيده

بي ترديد ارسطو ،يکي از بر جسته ترين عالمان اخلاق است و نظريه اخلاقي او تأثير چشمگيري بر انديشه اخلاقي در طول قرن هاي متوالي داشته و همچنان دارد. ارسطو کتاب معروف خود اخلاق نيکو ماخوس را با بحث از سعادت شروع مي کند ؛زيرا آن را خير اعلي براي همه کس مي داند و معتقد است که همه ي افعال و اعمال آدمي براي دست پيدا کردن به سعادت است ،و سعادت هم عبارت است از تحقق و انجام دادن صحيح فعاليت انساني . منظور از اين فعاليت،رفتار عاقلانه است . بدين ترتيب ؛سعادت براي انسان فعاليت نفس بر وفق فضيلت است و در مواردي که فضايل متعدد باشند،عبارت است از فعاليت نفس توأم ب عالي ترين و کامل ترين فضا يل .پس فضيلت نمودار کمال عمل انسان و کمال عمل وي ،نمودار کمال فعاليت عقلاني اوست. فضيلت براي ارسطو امري اکتسابي است که با تجربه بدست مي آيد ،اما اين امر اکتسابي ،بايد به نحوي اجرا شود که گوئي در ذات ماست،انسان عادل به کسي گفته مي شود که از انجام کاري مطابق عدالت نه تنها خسته نمي گردد بلکه از انجام آن لذت مي برد .به نظر ارسطو اين امر که از اختيار او نشأت مي گيرد فضيلت او را پايدارتر و استوارتر مي سازد .پس فضيلت انسان ناشي از انتخاب ارادي اوست،يعني چنين کسي بايد بفهمد چه کاري مي خواهد انجام دهد،بعد عمل مناسب را انتخاب کند، براي اينکه اين انتخاب عاقلانه انجام گيرد بايد از اصل اعتدال يا ميانه روي پيروي کرد.

ارسطو فضيلت را به دو دسته تقسيم کرده است ؛1- فضيلت عقلاني 2-فضيلت اخلاقي . فضايل اخلاقي در حد وسط قرار دارند ؛يعني هر فضيلتي در ميان دو حد افراط و تفريط قرار دارد و عبارت است از داشتن استعداد يا انجام ميزان صحيحي از چيزي که حد افراط يا تفريط آن نقص شمرده مي شود .پس از نظر ارسطو فضيلت اخلاقي اين است که در هر امري حد وسط ميان دو طرف افراط و تفريط لحاظ شود.به عنوان مثال شجاعت حد وسط تهور و جبن ،اعتدال حد وسط هرزگي و بي احساسي وسخاوت حد وسط تبذير و بخل است. پس از فضايل اخلاقي، ارسطو فضايل عقلاني را بيان مي کند و معتقد است که اين فضايل از تفکر و تجربه حاصل مي شوند و عالي ترين فضيلت عقلاني را حکمت و معرفت مي داند که در حيات نظاره گرانه حاصل مي آيد .ارسطو فضايل اخلاقي را نسبت به فضايل عقلاني در درجه دوم اهميت قرار مي دهد چون معتقد است که اگر سعادت فعاليتي است مطابق فضيلت،پس عقلاً بايد مطابق با عالي ترين فضيلت انسان باشد.ارسطو مي گويدکه فعاليت ناشي از حکمت ،لذت بخش ترين فعاليت هاي مطابق با فضيلت است زيرا حکيم اگر هم تنها بماند توانايي تأمل کردن را حفظ مي کند.اين فعاليت آخرين و کامل ترين سعادت است، و هر کس که به بالاترين نقطه ي فعاليت تأملي (سعادت عقلاني)رسيد داراي کامل ترين استقلال است.