تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : فرزاد ضيائي حبيب آبادي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر جمشيد مظاهري

تاريخ دفاع : 20/10/84

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد مهدي نوريان

مقدمه نويسي، تصحيح و توضيح بحرالفراسه عبيدالله خويشگي چشتي

چكيده

چنانکه مي دانيم، شبه قارة هند، ازجمله سرزمينهايي است که زبان وادبيات فارسي براي قرون متمادي درآنجا رواج داشته و چه بسيارند شاعران، نويسندگان، عارفان و هنرمندان بزرگ پارسي زبان که يا براي هميشه درشبه قاره متوطّن شده و يا حداقل، اقامت موقت چندين ساله اي در آن ديار داشته اند و بدين ترتيب ماية حفظ واشاعة زبان و ادبيات فارسي ونيز ديگر نمودهاي فرهنگ ايراني در آن سامان شده اند.

پس از آن که نهال لطيف و نازک اندام زبان وادبيات فارسي، درآن سرزمين به درختي تنومند وگُشَن شاخ تبديل شد و دراعماق فرهنگ شبه قاره ريشه دوانيد، لازم آمد که عده اي به شرح و تفسير امّهات آثار فارسي، و ازجمله، ديوان حافظ بپردازند، و رسالة حاضر، يکي از همين شروح است.

عبيدالله معروف به عبدالله خويشکي چشتي از دانشمندان بزرگ وکثير التّاليف اواخر قرن يازدهم پاکستان است که به شرح ديوان حافظ پرداخته وکتابي به نام « بَحرُ الفِراسَهِ اللّافظ في شَرحِ ديوانِ حافظ» برساخته است. خويشکي چشتي که خود، سالکِ مسالکِ معنوي بوده، در « بحر الفراسه»، دريايي از الفاظ و عبارت و مصطلحات عرفاني را گرد آورده است. از اين کتاب، دو نسخة خطي ـ که در مقدمه به معرفي آنها خواهيم پرداخت ـ بدست آمد و به تصحيح آن اقدام شد.

نتيجه: از نگاهي کلي، تا زماني که همة نسخه هاي خطي فارسي چاپ نشده( حدود سي هزار نسخه) از جنبه هاي گوناگون، مورد نقد و بررسي قرار نگيرد، در موضوعاتي مانند دستور زبان فارسي، تاريخ زبان فارسي، دستور تاريخي زبان فارسي و ... با قاطعيت نمي­توان سخن گفت. به عبارت ديگر احياي هر نسخة خطي فارسي مي تواند به مثابة بازيافتن حلقه اي از زنجيرة زبان وادبيات فارسي وفرهنگ ايراني باشد.

« بحر الفراسه» نيز دست کم از دو منظر قابل نگريستن است؛ نخست ويژگيهاي زباني و ديگر نوع نگاهِ شارح به شعر خواجه. آنچه در « بحر الفراسه» از منظر نخست مي­توان ديد، چنانکه گذشت، ويژگيهاي زباني و نحوي آن از جمله: کاربرد برخي حروف وکلمات در معاني غيرمعمول، نوع جمله­بندي­ها، تصرفات هندوانه در زبان فارسي وغيره است. بديهي است که مقايسة اين اثر با آثاري که در قبل و بعد از آن، در شبه قاره بوجود آمده، مي تواند در زمينه هايي چون دستور زبان و... مفيد باشد.

وبالاخره آنچه شايد از همه مهمترباشد، آگاهي يافتن از اين امر است که « طوطيان هند» به « اين قند پارسي که به بنگاله مي­رود» چگونه و از چه زاويه اي مي­نگريسته­اند وتا چه اندازه توانسته اند مذاق جان خود را شيرين کنند.

کلمات کليدي: ادبيات فارسي ـ حافظ ـ خويشگي چشتي ـ بحرالفراسة اللافظ في شرح ديوان حافظ