تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : علي اکبر عباسيان هراتي

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اصغر فروغي ابري

تاريخ دفاع : 2/5/85

رشته و گرايش : تاريخ-اسلام

استاد مشاور : دکتر اصغر منتظرالقائم

بررسي تطبيقي سيره نبوي در قرآن و منابع تاريخي

چکيده

هدف اصلي از اين تحقيق مقايسه و تطبيق سيره‌ي نبوي در منابع تاريخي با قرآن است تا بدين وسيله آنچه در ارتباط با رسول خدا e در اين منابع ذكر گرديده از حيث مطابقت يا مغايرت با آنچه در قرآن بيان شده است مشخص گردد. براي دستيابي به اين هدف ابتدا آيات قرآني مربوط به هر بخش از حيات رسول خدا e انتخاب شده است. يادآوري مي‌شود گزينش آيات به دو صورت زير بوده است:

1- در مواردي كه آيات مرتبط با موضوع مورد بحث، محدود بوده است تمام آيات مورد بررسي قرار گرفته است.

2- در مواردي كه تعداد آيات مرتبط با بحث گسترده‌تر بوده است، تنها به چند نمونه از آن‌ها كه به نظر نگارنده ارتباط بيشتري با بحث مورد نظر داشته اشاره شده است.

در بررسي موارد فوق آياتي كه بيشتر به لحاظ تاريخي قابل بحث و بررسي بوده مورد توجه قرار گرفته است.

پس از انتخاب آيات قرآن به دو شكل مذكور با مراجعه به تفاسير شيعه و سني آيات فوق بررسي شده است. سپس موضوع مورد نظر در منابع تاريخي پيگيري و در پايان هر فصل مطابقت يا مغايرت مسائل مطروحه در منابع تاريخي با قرآن مشخص گرديده است.

از مقايسه و تطبيق آيات قرآن با آنچه در منابع تاريخي آمده چنين استنباط مي‌شود كه قرآن در تبيين سيره‌ي رسول خدا e جايگاه منحصر به فردي دارد؛ زيرا قرآن از جهت زمان نزول، عدم تحريف، عدم اختلاف بين نسخ موجود و صحت انتساب آن به رسول خدا e با ساير منابع در اين زمينه قابل مقايسه نيست. قرآن موضوعات گوناگوني از بخش‌هاي مختلف حيات رسول خدا e از قبيل دوران قبل از بعثت، سال‌هاي پس از بعثت در مكه، هجرت، غزوات، اخلاق و مسائل حكومتي را در بر مي‌گيرد. بنابراين مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه بررسي صحيح سيره‌ي رسول خدا e بدون مراجعه به قرآن امكان‌پذير نيست.

نكته‌ي قابل توجه ديگري كه از اين تحقيق مي‌توان استنباط نمود تأثير ديدگاه‌هاي مذاهب مختلف اسلامي در تفسير و تبيين آيات قرآن و نقل روايات تاريخي است، اعتقادات و پيش فرض‌هاي هر گروه در موارد فوق به شدت تأثير گذار بوده است.

شايان ذكر است در اين تحقيق، سيره‌ي نبوي به لحاظ تاريخي مورد بررسي قرار گرفته است و از پرداختن به بخش‌هايي از سيره‌ي رسول خدا e كه بيشتر جنبه‌ي فقهي و كلامي داشته پرهيز شده است.