تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 8/11/74

رشته و گرايش : جغرافياي طبيعي-اقليم شناسي

استاد مشاور : دکتر مسعود معيري

نام و نام خانوادگي : محمد غلامي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسنعلي غيور

سيماي‌ طبيعي‌ منطقه‌ اليگودرز با تكيه‌ بر هيدرواقليم‌

چكيده

منطقه‌اي‌ كه‌ در اين‌ رساله‌ مورد بررسي‌ قرار گرفته‌ است‌، حوضه‌ رودخانه‌ ماربره‌ يكي‌ از سرشاخه‌هاي‌دز و كارون‌ مي‌باشد كه‌ در شرق‌ استان‌ لرستان‌ و در محدوده‌ شهرستان‌ اليگودرز واقع‌ شده‌ است‌. اين‌ حوضه‌بين‌33° 10´و 33° 49´عرض‌ شمالي‌ و 49° 17´و 50° طول‌ شرقي‌ قرار دارد.

در فصل‌ اول‌ اهميت‌ و ضرورت‌ شناخت‌ علمي‌ از امكانات‌ بالقوه‌ طبيعي‌ منطقه‌ براي‌ استفاده‌ بهينه‌ از آن‌امكانات‌ توصيه‌ شده‌ است‌.

فصل‌ دوم‌ اختصاص‌ به‌ زمين‌شناسي‌ و تكتونيك‌ حوضه‌ دارد. اين‌ منطقه‌ در محل‌ برخورد واحدهاي‌ساختماني‌ مهم‌ زمين‌شناسي‌ ايران‌ قرار گرفته‌ است‌ . سه‌ زون‌ سنندج‌ - سيرجان‌ ، زاگرس‌ مرتفع‌ و راديولاريتي‌ ، حوضه‌ را در بر گرفته‌اند. از نظر سنگ‌ شناسي‌ بايد گفت‌ كه‌ بافت‌ اصلي‌ و كلي‌ سنگهاي‌ منطقه‌ بيشترميانه‌ دانه‌ مي‌باشد و از كانيهاي‌ فراوا آن‌ مي‌توان‌ به‌ كوارتز، پلاژيوكلاز و ... اشاره‌ كرد.

در فصل‌ سوم‌ كه‌ به‌ بررسي‌ ژئوموفولوژي‌ حوضه‌ پرداخته‌ايم‌، منطقه‌ را به‌ سه‌ واحد تقريباً مستقل‌ تقسيم‌كرده‌ايم‌ كه‌ هر يك‌ از اين‌ سه‌ واحد ويژگي‌ هاي‌ نسبتاً خاص‌ دارند. بطور كلي‌ شيب‌ كوهها و ارتفاعات‌ ازغرب‌ به‌ شرق‌ كاسته‌ مي‌شود. بيشترين‌ شيب‌ مخصوص‌ مناطق‌ كوهستاني‌ غرب‌ است‌ كه‌ غالباً بيش‌ از 60درصد مي‌باشد.

براي‌ مطالعه‌ اقليم‌ حوضه‌ از آمار 2 ايستگاه‌ هواشناسي‌ موجود استفاده‌ شده‌ است‌. در اين‌ منطقه‌ هر چه‌ ازجنوب‌ غربي‌ به‌ سمت‌ شمال‌ شرقي‌ حركت‌ كنيم‌ از بارش‌ كاسته‌ شده‌ و به‌ دما افزوده‌ مي‌شود. ميانگين‌ بارش‌سالانه‌ 406 ميلي‌ متر برآورد گرديده‌ كه‌ از 370 ميلي‌ متر در ايستگاه‌ اليگودرز تا 710 ميلي‌ متر در ايستگاه‌دره‌ تخت‌ متغير است‌. ميانگين‌ دماي‌ سالانه‌ در ايستگاههاي‌ منطقه‌ از 2/10 تا 8/11 درجه‌ سانتي‌گراد تغييرمي‌كند.

متوسط‌ رطوبت‌ نسبي‌ حوضه‌ كمتر از 50% است‌ . باد غالب‌ منطقه‌ كه‌ آمار آن‌ از ايستگاه‌ سينوپتيك‌اليگودرز استخراج‌ شده‌ ، جنوب‌ شرقي‌ - شمال‌ غربي‌ است‌. بطور كلي‌ مي‌توان‌ گفت‌ كه‌ منطقه‌ داراي‌ اقليم‌نيمه‌ خشك‌ مي‌باشد و تنها قسمت‌ هاي‌ محدودي‌ از جنوب‌ غربي‌ آن‌، اقليم‌ مرطوب‌ دارد.

خاكهاي‌ منطقه‌ خاكهاي‌ جواني‌ هستند كه‌ مدت‌ زيادي‌ از تشكيل‌ آنها نمي‌گذرد. بافت‌ خاك‌ از حالت‌سبك‌ تا خيلي‌ سنگين‌ تغيير مي‌كند. ميزان‌ نفوذ پذيري‌ خاك‌ در شمال‌ شرقي‌ و شرق‌ حوضه‌ كه‌ ناهمواريهاي‌گرانيتي‌ دارند، بسيار كم‌ و در دشت‌ مركزي‌ كه‌ قسمت‌ اعظم‌ حوضه‌ را تشكيل‌ مي‌دهد بعلت‌ وجود قلوه‌سنگ‌، شن‌ و ... بسيار بالاست‌.

پوشش‌ گياهي‌ منطقه‌ بطور كلي‌ استپي‌ تا نيمه‌ استپي‌ است‌ كه‌ بجز قسمت‌ محدودي‌ از جنوب‌ غربي‌ حوضه‌گونه‌هاي‌ مختلف‌ گون‌ از عناصر اصلي‌ تمام‌ تيپ‌ها بشمار مي‌رود. درختان‌ جتگلي‌ از نوع‌ بلوط‌ در جنوب‌غربي‌ به‌ شكل‌ محدود وجود دارد.

فصل‌ ششم‌ به‌ خصوصيات‌ فيزيكي‌ حوضه‌ مي‌پردازد . مساحت‌ حوضه‌ 2185 كيلومتر مربع‌ است‌ كه‌آبراهه‌ اصلي‌ آن‌ از قسمت‌ شرقي‌ حوضه‌ سرچشمه‌ گرفته‌ و با طول‌ 83 كيلومتر در غرب‌ خاتمه‌ مي‌يابد. شيب‌متوسط‌ حوضه‌ 42/7 درصد محاسبه‌ شده‌ است‌.

بررسي‌ هيدرولوژي‌ و اقليم‌ حوضه‌ نشان‌ داد كه‌ ارتفاع‌ رواناب‌ با توجه‌ به‌ 406 ميليمتر بارندگي‌ حوضه‌،152 ميليمتر مي‌باشد. در اين‌ حوضه‌ 37 درصد از كل‌ بارندگي‌ به‌ رواناب‌ تبديل‌ مي‌شود . دبي‌ متوسط‌رودخانه‌ ماربره‌ 4/7 متر مكعب‌ در ثانيه‌ است‌ كه‌ فروردين‌ با متوسط‌ 9/19 و مهر با متوسط‌ 04/2 مترمكعب‌ در ثانيه‌ به‌ ترتيب‌ زمانهاي‌ پرآبي‌ و كم‌ آبي‌ آن‌ بشمار مي‌روند. زمان‌ تمركز حوضه‌ ماربره‌ 47 ساعت‌است‌. در آخر اين‌ فصل‌ هيدروگراف‌ واحد مصنوعي‌ حوضه‌ به‌ روش‌ هاي‌ مختلف‌ استخراج‌ شده‌ و رسم‌گرديد.