تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 16/10/74

رشته و گرايش : علوم اجتماعي- جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر علي اصغر مهاجراني

نام و نام خانوادگي : سعيد حسيني رودبرده

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر صمد کلانتري

بررسي‌ توزيع‌ نيروي‌ انساني‌ شاغل‌ در آموزش‌ و پرورش‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ براي‌ دوره‌تحصيلي‌ متوسطه‌ در سال‌ تحصيلي‌ 74-73 ( تاثير عوامل‌ اجتماعي‌ - اقتصادي‌ بر توزيع‌ نيروي‌انساني‌)ء

چكيده

يكي‌ از مشكلات‌ عمده‌ در بسياري‌ از كشورهاي‌ جهان‌ سوم‌ تمركز گرايي‌ است‌ . چرا كه‌ اين‌ امر باعث‌تجمع‌ نيروهاي‌ متخصص‌ و ماهر در معدودي‌ از مناطق‌ جمعيتي‌ بزرگ‌ شده‌ و در نتيجه‌ بسياري‌ از امكانات‌بالقوه‌ مناطق‌ پيراموني‌ به‌ فراموشي‌ سپرده‌ مي‌شود و يا از آنها استفاده‌ صحيحي‌ بعمل‌ نمي‌آيد. يكي‌ ازمهمترين‌ امكانات‌ بالقوه‌ مناطق‌ پيراموني‌، پتانسيلهاي‌ انساني‌ آنهاست‌. اين‌ پتانسيلها عمدتاً در كودكان‌ ونوجوانان‌ مناطق‌ پيرامون‌ نهفته‌ است‌ و اين‌ مناطق‌ براي‌ از قوه‌ به‌ فعل‌ در آوردن‌ پتانسيلهاي‌ مذكور نياز مبرم‌به‌ آموزش‌ و پرورش‌ دارند. حال‌ اگر تمركز گرايي‌ بر توزيع‌ معلمين‌ و امكانات‌ آموزشي‌ نيز تاثير بگذارد ،آنگاه‌ مناطق‌ پيراموني‌ يا روزبروز در جهت‌ توسعه‌ نيافتگي‌ پيش‌ خواهند رفت‌ و يا ناچارند بخش‌ بزرگي‌ ازجمعيت‌ جوان‌ خود را جهت‌ تحصيل‌ به‌ مناطق‌ مركزي‌ و پرجمعيت‌ بفرستند. به‌ همين‌ دليل‌ رساله‌ حاضردرصدد بررسي‌ توزيع‌ دبيران‌ دوره‌ متوسطه‌ آموزش‌ و پرورش‌ استان‌ آذربايجان‌شرقي‌ و عوامل‌ اجتماعي‌- اقتصادي‌ موثر بر آن‌ برآمده‌ است‌.

پژوهش‌ حاضر در دو سطح‌ جامعه‌ شناسي‌ كلان‌ و جامعه‌ شناسي‌ خرد صورت‌ گرفته‌ است‌ . مقايسه‌ عرضه‌و تقاضاي‌ دبير به‌ تفكيك‌ رشته‌ تحصيلي‌ دبيران‌ و مناطق‌ آموزشي‌ استان‌ در سطح‌ كلان‌ و بررسي‌ عوامل‌اجتماعي‌ اقتصادي‌ موثر بر توزيع‌ دبيران‌ در سطح‌ خرد به‌ انجام‌ رسيده‌است‌. اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ سطح‌ كلان‌تحقيق‌ از اداره‌ كل‌ آموزش‌ و پرورش‌ استان‌ و اطلاعات‌ مربوط‌ به‌ سطح‌ خرد از طريق‌ پرسشنامه‌ بدست‌آمده‌ است‌ . جامعه‌ آماري‌ كليه‌ دبيران‌ مرد شهري‌ استان‌ آذربايجان‌ شرقي‌ كه‌ در دوره‌ متوسطه‌ تدريس‌مي‌نمايند را شامل‌ شده‌ و حجم‌ نمونه‌ آماري‌ 207 نفر بوده‌است‌. ضمناً شهرهاي‌ استان‌ به‌ سه‌ دسته‌ مركزشهرهاي‌ متوسط‌ و شهرهاي‌ كوچك‌ تقسيم‌ شده‌ و پرسشنامه‌ها در يكي‌ از نواحي‌ چهار گانه‌ آموزش‌ وپرورش‌ تبريز و دو شهر از شهرهاي‌ متوسط‌ و 2 شهر از شهرهاي‌ كوچك‌ استان‌ ، بعنوان‌ مناطق‌ نمونه‌ ،توزيع‌ و تكميل‌ شده‌اند.

نتايج‌ بدست‌ آمده‌ نشان‌ مي‌دهند كه‌ نسبت‌ دبير به‌ دانش‌ آموز در بسياري‌ از شهرهاي‌ كوچك‌ استان‌ بيشتراست‌. ولي‌ با در نظر گرفتن‌ نسبتهاي‌ مذكور به‌ تفكيك‌ دروس‌ مورد بررسي‌ ، ناهماهنگيهاي‌ مناطق‌ پيراموني‌ظاهر مي‌شوند. اين‌ ناهماهنگيها باعث‌ مي‌شوند كه‌ دبيران‌ شهرهاي‌ كوچكتر بيش‌ از ساير دبيران‌، مجبور به‌تدريس‌ دروس‌ غير مرتبط‌ با رشته‌ تحصيلي‌ خود شوند . اين‌ امر نيز بنوبه‌ خود موجب‌ افزايش‌ نارضايتي‌دبيران‌ شاغل‌ در شهرهاي‌ كوچكتر استان‌ از مديران‌ مدارس‌ و كاركنان‌ اداري‌ آن‌ مناطق‌ مي‌شود. همچنين‌نسبت‌ بالاي‌ دبير به‌ دانش‌ آموز در شهرهاي‌ كوچكتر استان‌ امكان‌ اختصاص‌ اضافه‌ تدريس‌ به‌ دبيران‌ شاغل‌در اين‌ مناطق‌ را تا حد زيادي‌ كاسته‌ است‌. از سوي‌ ديگر ، تمركز امكانات‌ اقتصادي‌ در شهرهاي‌ بزرگتراستان‌ احتمال‌ بدست‌ آوردن‌ مشاغل‌ ثانوي‌ و در نتيجه‌ داشتن‌ در آمد بيشتر را براي‌ دبيران‌ شاغل‌ در اينگونه‌شهرها افزايش‌ داده‌است‌.تمامي‌ عوامل‌ فوق‌ موجب‌ افزايش‌ تمايل‌ دبيران‌ شاغل‌ در مناطق‌ پيراموني‌ به‌ انتقال‌و گرايش‌ آنها به‌ زندگي‌ در شهرهاي‌ بزرگتر استان‌ شده‌است‌. ضمناً تمركز امكانات‌ بهداشتي‌ در مناطق‌مركزي‌ نيز مزيد بر علتهاي‌ فوق‌ مي‌باشد . در پايان‌ پيشنهاداتي‌ در جهت‌ رفع‌ مشكلات‌ دبيران‌ شاغل‌ درشهرهاي‌ كوچكتر استان‌ و افزايش‌ درآمد آنها و نيز بهبود شرايط‌ كلي‌ مناطق‌ مذكور ارائه‌ شده‌است‌.