تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 19/4/75

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر مهدي نوريان-دکتر خيرانديش

نام و نام خانوادگي : محمدرضا معين جهرمي

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسين ميرجعفري

تاريخ‌ سياسي‌ ،اجتماعي‌ و اقتصادي‌ فارس‌ در عهد ايلخانيان‌ (736-654 ه. ق )

چکيده

محدود زماني‌ اين‌ موضوع‌ دوره‌ بين‌ سالهاي‌ 654 تا 736 ه ق‌ را در برميگيرد. ابتداي‌ اين‌ عهد مصادف‌با زوال‌ قدرت‌ اتابكان‌ سلغري‌ در فارس‌ و نهايتاً سلطه‌ مستقيم‌ ايلخانيان‌ بر اين‌ منطقه‌ است‌ . ولايت‌ فارسي‌در اين‌ دوره‌ با توجه‌ به‌ اوضاع‌ سياسي‌، اجتماعي‌ و موقعيت‌ جغرافيائي‌ خاص‌ خود ، جايگاهي‌ ويژه‌ در روندحيات‌ اجتماعي‌ و فرهنگي‌ ايران‌ اسلامي‌ دارد. تحقيق‌ در اين‌ موضوع‌ ضمن‌ روشن‌ نمودن‌ قسمتي‌ از تاريخ‌محلي‌ فارسي‌، به‌ روشن‌ شدن‌ هر چه‌ بيشتر تاريخ‌ مردم‌ ايران‌ و نحوه‌ اداره‌ ولايات‌ در عهد مغول‌ كمك‌مي‌نمايد. در قسمتهاي‌ اصلي‌ اين‌ تحقيق‌ به‌ بررسي‌ موقعيت‌ و ويژگيهاي‌ جغرافيايي‌ فارس‌، نقش‌ پناهگاهي‌فارس‌ در عهد هجوم‌ مغول‌ و فترت‌ پس‌ از آن‌ تاثيرات‌ استيلا ايلخانيان‌ بر اين‌ ولايت‌، عكس‌ العملهاي‌خشونت‌ آميز و يا اصلاح‌ گرانه‌ مردم‌ فارس‌ و نهاد اتابكي‌ در مقابل‌ سلطه‌ طلبي‌هاي‌ ايلخانان‌ ، نحوه‌ اداره‌امور سياسي‌، ديواني‌ ، نظامي‌ و اقتصادي‌ اين‌ ولايت‌ و همچنين‌ تجارت‌ ، مناسبات‌ ارضي‌ ، تصوف‌ و نقش‌سعدي‌ در مسايل‌ مهم‌ اجتماعي‌ عصر خود پرداخته‌ شده‌است‌.

بررسي‌ هايي‌ كه‌ در اين‌ تحقيق‌ انجام‌ شده‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ تاريخ‌ فارس‌ در عهد ايلخانيان‌ از نظراجتماعي‌ و اقتصادي‌ به‌ سه‌ دوره‌ تقسيم‌ مي‌گردد:

1ـ دوره‌ حكومت‌ انگيانو و سوغونجاق‌ نوئين‌ (680-663 ه ) كه‌ با ويرانگري‌ و چپاول‌ و ظلم‌ و وتعدي‌كارگزاران‌ مغولي‌ و محلي‌ ولايت‌ همراه‌ بود.

2ـ در عهد حكومت‌ شمس‌ الدوله‌ يهودي‌ و ملك‌ اسلام‌ جمال‌ ادلين‌ طيبي‌ (6880696 ه) يعني‌ دوره‌ مياني‌تاريخ‌ فارس‌ در عهد ايلحانيان‌، بهبودي‌ نسبي‌ در اوضاع‌ اجتماعي‌، اقتصادي‌ فارس‌ بوجود آمد كه‌ خوداستثنائي‌ بيش‌ نبود.

3ـ بيشترين‌ خرابيها و چپاولگريها در فارس‌ در عهد ايلخاني‌ ارغون‌ خان‌ و از اواسط‌ ايلخاني‌ غزان‌ خان‌ تاپايان‌ اين‌ سلسله‌ انجام‌ شد كه‌ مهمترين‌ عامل‌ آن‌ نيز فساد كارگزاران‌ و ماموران‌ اداري‌ ، مالي‌ ولايت‌ وهمچنين‌ شيوه‌ حكومتي‌ تعدد مقاطعان‌ بوده‌ است‌.

در واقع‌ مي‌توان‌ چنين‌ نتيجه‌ گرفت‌ كه‌ در عين‌ آشكار شدن‌ نشانه‌هايي‌ از بهبود اقتصادي‌ و اجتماعي‌ دردوره‌ مياني‌ عهد ايلخانان‌ در فارس‌، رويهمرفته‌ در عهد مذكور ويران‌ و غارت‌ و نابساماني‌ بيشترين‌ نتيجه‌اي‌بود كه‌ عايد اين‌ ولايت‌ ش‌. ولايتي‌ كه‌ در دوره‌ پيش‌ از عهد ايلخانان‌ (دوره‌ هجوم‌ مغول‌ و فترت‌ پس‌ از آن‌ )نام‌ «مامن‌ پارس‌» را به‌ خود گرفته‌ بود.