تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : صغري صالحي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمد بيدهندي

تاريخ دفاع : 23/12/85

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر مجيد صادقي

عشق و نقش آن در تكامل وجودي انسان از ديدگاه احمد غزالي و ملاصدرا

چكيده

عشق به عنوان يك موهبت الهي در نهاد همه موجودات عالم به وديعه نهاده شده است تا از اين طريق به كمال وجودي خويش برسند. از آنجايي كه كاملترين نمود عشق در وجود انسان است، لذا از طريق اين گوهر وجودي، مي‌تواند نفس خود را بشناسد و وجودش را تكامل بخشد و به معرفت حق نائل شود. بنابراين اصل وجود عشق بنا به حكمت الهي در وجود انسان نهاده شده و به فعليت رساندن و پروراندن اين گوهر وجودي در حوزه اختيار انسان است، هرچند لطف و عنايت حق را در اين حوزه نبايد ناديده گرفت.

از ديدگاه احمد غزالي و ملاصدرا عشق يكي از مهمترين عوامل تكامل وجودي انسان است. عشق از نظر اين دو دانشمند اقسام متفاوتي دارد كه در يك تقسيم كلي به مجازي و حقيقي تقسيم مي‌شود. عشق حقيقي منحصراً متعلق آن خداوند است، اما عشق مجازي هرگونه تعلق جز خداوند را شامل مي‌شود. عشق مشتمل بر آثار و فوايدي است از جمله اينكه عامل اصلي عبور انسان از كثرت به وحدت است، لذا هموم مختلف عاشق را در يك هم منحصر ساخته و در اثر دل كندن از علايق مختلف، دل كندن او را از معشوق مجازي و توجهش را به معشوق حقيقي آسان مي گرداند.

آثار و فوايد عشق در بالاترين مرتبه خود در عشق حقيقي وجود دارد و مرتبه ضعيف آن در عشق مجازي ديده مي‌شود. بر اين اساس انسان در عشق مجازي با اثرات و لوازم عشق حقيقي آشنا شده و مي‌تواند از طريق اينگونه عشق‌ها - البته با حفظ شرايط آن- به عشق حقيقي برسد. بنابراين عشق مجازي قنطره عشق حقيقي است. مطلب ديگر واكنش منفي نسبت به رابطه عشق‌هاي مجازي و حقيقي است كه در جامعه كنوني وجود دارد و عمدتاً ناشي از خلط شدن انواع عشق مجازي اعم از مجازي نفساني و حيواني و آثار حاصله از آنها است.