تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : نهضت صفري دهنوي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد علي اصغر ميرباقري فرد

تاريخ دفاع : 29/11/85

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر حسين آقاحسيني

تحليل عرفاني مقام رضا و بازتاب آن در آثار ادبي تا پايان قرن ششم

چكيده

با نگاهي کلي به آثار اديبان فارسي زبان، اين نکته روشن مي شود که شاعران و نويسندگان به خصوص در آثار عرفاني از اصطلاحات و تعبيرات صوفيان به انحاي مختلف سود جسته و آنها را در آثار خود منعکس کرده­ و حتي بعضي از ايشان، خود عارف و صوفي بوده­اند.

مقامات عرفاني از جمله منازلي است که انسان در طريق سير و سلوک براي رسيدن به کمال بايد طي کند و شرايط و آداب خاصي دارد که در اکثر کتب نظم و نثر منعکس شده است.

يکي از اين مقامات، «رضا» است که بالاترين مقام نيز به حساب مي­آيد. اين مقام در اکثر کتب عرفاني فصلي جداگانه به خود اختصاص داده و اين نشان دهنده اهميت و ارزش اين مقام در بين عرفاست.

بعد از پيدايش عرفان و تصوف کمتر شاعر و نويسنده اي را مي­توان يافت که از مقامات عرفاني و خصوصاً مقام رضا استفاده نکرده باشد هر چند ممکن است بعضي آشکارا به اين موضوع نپرداخته باشند ولي در اکثر متوني که تا پايان قرن ششم هجري تأليف شده است، به محورهاي اساسي آن که عبارت است از: موافقت با قضا و قدر و ترک تدبير و اختيار، يکسان شدن حالات و سکون و آرامش دل و شادي در هنگام بلا، اشاره شده است و بعضي نيز به طور مفصل به اين موضوع پرداخته اند.

اين رساله سعي دارد پس از مطالعه کتب عرفاني موجود تا پايان قرن ششم هجري، تحليلي جامع از اين مقام به دست دهد و سپس با بررسي متون نظم و نثر ادب فارسي، بازتاب اين مقام و موارد استفادة آن را در بين آثار نويسندگان و شعراي اين دوره بيان کند و به تحليل آن بپردازد.

کليد واژه: ادبيات، عرفان، مقام، رضا، آثار منظوم، آثار منثور