تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : فهيمه رضوي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر جمشيد مظاهري- دکتر طاهره خوشحال

تاريخ دفاع : 25/6/86

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد مرتضي هاشمي

بررسي تحليلي واژگان، تعبيرات و اصطلاحات درآثار خاقاني (فرهنگ نامة آثارخاقاني)

چكيده

با توجه به اينکه کلام خاقاني هميشه يکي از پيچيده ترين و دشوارترين کلام ها بوده است ، لزوم شرح و توضيح آن نيز بيشتر احساس مي شود و براي همين است که تا کنون شروح و توضيحات بسياري براي رفع و گشايش دشواري هاي سخنش نگاشته شده است که با وجود اينکه تا حد زيادي گره گشا بوده اند ، اما با اين حال هنوز نکات و موارد سر بسته و ناگشاده اي در سخن او هست ، به خصوص که بيشتر پژوهش ها هم در زمينة ديوان شعر او انجام گرفته وکمتر به دو اثر ديگر او پرداخته شده است ، در صورتي که ممکن است معنايي که در ديوان به گونه اي پيچيده و ديرفهم گفته شده در ديگر آثار او به شکلي زود فهم تر و آسان تر آمده باشد و به اين ترتيب مي توان از کلام خود شاعر براي گشودن و حل مشکلات سخنش بهره برد.

از اين رو در پژوهش حاضر به بررسي و تحليل واژگان و ترکيبات و اصطلاحات آثار خاقاني پرداخته شده و با استخراج واژگان و ترکيبات آثار او ، اشتراکات اين سه اثر نيز استخراج شده که همة آنها در اين مجموعه و در قالب يک فرهنگ نامة اختصاصي ارائه شده است.

اين فرهنگ نامه شامل بر پانزده هزار واژه ، اصطلاح وترکيب است که به منظور ارائة يک فرهنگ جامع در آثار خاقاني گرد آوري شده تا بتواند به عنوان يک مرجع تحقيقي براي دانشجويان رشتة ادبيات فارسي و نيز علاقه مندان به سخن خاقاني ، قابل استفاده باشد و علاوه بر واژگان و ترکيبات ديوان ، خواننده را متوجه دو اثر ديگر شاعر- که يکي از آنها به نثر است - نيز بکند.

در اين زمينه کتابهاي لغت ، فرهنگ هاي کنايات ، امثال و حکم و انواع شروحي که بر اشعار خاقاني نگاشته شده ، مورد مطالعه قرار گرفت و سرانجام پس از تلاش بسيار اين مجموعه گرد آوري شد با اين هدف که خواننده بتواند در آن به معني واژگان ساده يا مرکب ، ترکيبات اضافي و نوع آنها ، فعل هاي ساده يا مرکب ، عبارات فعلي و کنايي دست يابد و از معاني مختلفي که يک واژه مي تواند داشته باشد با ذکر بيت شاهد آن - که به ترتيب از کتاب تحفه العراقين ، ديوان ، منشآت خاقاني با علامت اختصاري ذکر شده اند - استفاده کند . علاوه بر اين ، خواننده مي تواند از ميزان تکرار واژگان و ترکيبات و فعلها با معني واحد ، در آثار اين شاعر بزرگ آگاهي يابد .

نگارنده نهايت تلاش خود را کرده است که در ارائة معني و شرح واژگان و ترکيبات از شرح و توضيح اضافي و بيش از حد پرهيز کند و جامع ترين معني را ارائه دهد.

واژه هاي کليدي: واژگان ، تعبيرات ، اصطلاحات ، تحفه العراقين ، ديوان ، منشآت ، خاقاني ، فرهنگ نامه