تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : زهرا آقازينالي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسين آقاحسيني- دکتر سيد مرتضي هاشمي

تاريخ دفاع : 19/7/85

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : هلن اوليائي نيا- دکتر محمد عموزاده

مقايسة صور خيال در ادبيات فارسي و انگليسي

چكيده

صورخيال در بلاغت فارسي عمدتاً به دو مبحث، تشبيه و استعاره اختصاص دارد اما، مجاز و كنايه را نيز در همين وادي بررسي مي كنند. در بلاغت فارسي علم بيان دربارة اين چهار موضوع مهم گفتگو مي كند ولي صورخيال در بلاغت غربي اندكي متفاوت است. نوشته حاضر كوششي است، براي يافتن شباهتها و تفاوتهاي حاصل از مقايسة تطبيقي صورخيال در بلاغت فارسي و انگليسي. براي نيل به اين هدف ابتدا به تعريف و تبيين هريك از كليدها واژه هاي تحقيق اعم از مجاز، تشبيه، استعاره و كنايه در بخش فارسي و metonymy، simile، metaphor، Irony ، در بخش انگليسي اشاره خواهد شد، سپس به مقايسه آنها پرداخته مي‌شود. سعي بر اين است كه اين مقايسه نگاهي نقدگرا و تحليلي داشته باشد تا در پايان بتوان تلفيقي از برداشتهاي دو ديدگاه را در كنار هم گذاشت و به نگاهي بديع تر و برجسته تر دست يافت. اين مجموعه در پنج فصل ارائه مي‌شود كه در پايان هريك نتيجه گيري از كل مفاهيم آن فصل صورت پذيرفته است. به عقيده نگارنده هريك از فصول ارائه شده درخور پژوهشي عميق تر است كه به علت محدوديت زماني امكان پذير نبوده است بدين سبب سخن آخر كه تحليلي از مجموعه حاضر است به شكل ديباچه اي جهت بررسي هاي بعدي درآمده است.

به طور كلي از نگاه اين بررسي تطبيقي، دو عامل د ربروز اختلافهاي عمدة دو بلاغت فارسي و انگليسي نقش اساسي دارد. عامل اول، كل گرايي بينش غربي در مقابل جزءنگري بينش فارسي است. و عامل دوم، نگرش رئاليستي و واقع گرايي بلاغت غربي در مقابل نگرش ايده آليستي و آرمان گرايي بلاغت فارسي است. با توجه به دو عامل مذكور كه بر پيكرة اين دو ديدگاه حاكم است. شباهتها و اختلافهاي موجود در اشكال مختلف خيال مقايسه گرديده است. براي مقايسه هريك سعي بر اين بوده است كه صورخيال در هر دو ديدگاه از سه زاوية : وجه تشابه، وجه تمايز و موضوعات يكسان با نام گذاري هاي متفاوت در دو نگرش، بررسي شود. اين بررسي بر آن است كه تفاوتها بيشتر تفاوتهاي ظاهري است و در اصل هر دو بلاغت با شيوه هاي متفاوت،‌ مشتركات زيادي دربارة‌ نگاه به اشكال خيال دارند. البته (كنايه و آيروني) از اين قاعده مستثني است،‌زيرا از ميان چهار موضوع فن بيان، ميان كنايه و آيروني، تفاوتهاي بسياري پديدار است و به جز يك مورد تقريباً در هيچ موردي با يكديگر تشابه ندارند. «تشبيه و simile» و «استعاره و metaphor» نسبت به ساير صور خيال وجوه اشتراك بيشتري دارند،‌اگرچه تفاوتهايي نيز دارند كه مهمترين آن را مي توان نوع تقسيم بندي آنها دانست. واژة metonymy ،‌ تقريباً معادل «مجاز» است و از ديدگاه هر دو بلاغت، نوعي تغيير به شمار مي آيد،‌ اما به طور كلي نگرش به اين دو موضوع متفاوت است. به عنوان نمونه مجاز در بلاغت فارسي بر اساس علاقه هاي متفاوت تقسيم بندي مي‌شود اما اين دسته بندي را در بلاغت انگليسي نمي توان يافت و اساساً آنچه در بلاغت فارسي قرينه و علاقه نام دارد در بلاغت انگليسي به جز نشانه هايي كلي، اثري از آن ديده نمي شود.

روش تحقيق در اين مطالعه تحليل محتوا و اسنادي است. تا جايي كه نگارندة اين سطور اطلاع دارد پژوهشي در اين زمينه به اين شكل صورت نپذيرفته است. محدودة‌ تعاريف ارائه شده از كليد واژه ها جهت مقايسه در دو ديدگاه انتخاب شده و از توضيحات گسترده در اين باب و خارج از محدودة قياس خودداري گرديده است. در زمينه ترجمه اشعار انگليسي به فارسي،‌ به سبب تحت تاثير قرار گرفتن مفهوم شعر در ترجمه به زباني ديگر، سعي بر اين بوده است كه قالب شعر دست نخورده باقي بماند و تا حد ضرورت به فارسي سليس برگردانيده شود. همچنين اين رساله در انتخاب مثالهاي بخش فارسي از نظريات و راهنمايي هاي ارزنده استاد دكتر حسين آقاحسيني بهره جسته است كه در اين فرصت از زحمات دلسوزانه ايشان سپاسگزاري مي‌شود.