تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : کورش هاديان

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر علي اکبر کجباف

تاريخ دفاع : 16/12/85

رشته و گرايش : تاريخ- ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر مهدي مهرعليزاده

جغرافياي تاريخي کردستان با تأکيد بر حکومت محلي اردلان (صفويه تا قاجار)

چکيده

آن‌چه در اين تحقيق مدنظر بوده در وهله‌ي نخست،‌ شناخت بخشي از مسائل مرتبط با اقوام در كشوري چندقومي مانند ايران است. از سوي ديگر، تبيين مسائل مرتبط با قوم كرد كه در تحولات چند سده‌ي اخير تاريخ ايران جايگاه ويژه‌اي داشته و در نهايت تشريح اوضاع و شرايط و روند تحول ابعاد تاريخي، جغرافيايي، مذهبي و اداري بخشي از مناطق كردنشين ايران مي‌تواند به عنوان ديگر اهداف تحقيق مطرح شود.

در گردآوري و تدوين مطالب و مستندات اين تحقيق از روش اسنادي تاريخي استفاده شده است.

نتايج و يافته‌هاي تحقيق حاضر به اجمال و اختصار نشان مي‌دهد كه در بخش‌هاي قابل توجهي از دوره‌ي صفويه تا قاجار، خاندان ايراني و كرد اردلان در بخشي از مناطق كردنشين غرب ايران كه به همين نام اشتهار يافت، حكومت كرده است. حكومت اردلان در عرصه‌هاي داخلي و خارجي داراي جايگاهي شاخص، تأثيرگذار و برجسته بوده و در مقايسه با ديگر حكومت‌هاي محلي، مرتبه‌اي ويژه داشته و از معدود ايالات «والي‌نشين» به شمار مي‌رفته است. روابط اين حكومت با دولت مركزي ايران از دو زاويه‌ي همگرايي و واگرايي مورد بررسي قرار گرفته و اين استنتاج حاصل شده است كه با وجود برخي افتراقات در مذهب، زبان، قوميت و امثال آن، صبغه‌ي همگرايي و همراهي حكومت محلي اردلان با دولت مركزي نمودي آشكار دارد.

از سوي ديگر با عنايت به هم‌جواري حكومت اردلان با امپراتوري عثماني، نقشي غيرقابل انكار و خاص در سياست خارجي ايفا ‌كرده است. تجزيه و تحليل كاركرد حكومت محلي اردلان در سياست خارجي از منظري عام و فراگير، مبين اين واقعيت تاريخي است كه سمت و سو و جهت‌گيري ايفاي نقش حكومت محلي اردلان، تلاش در مسير اجرا و پي‌گيري سياست‌هاي دولت مركزي و مقابله با تهديدات خارجي بوده است.

در مجموع، نتايج تحقيق، گوياي اين تجربه‌ي روشن تاريخي است كه همراهي و همگرايي قوم كرد به عنوان يكي از اقوام اصيل ايراني با دولت مركزي و جامعه‌ي بزرگ ايران، بر پايه‌ي مشتركات تاريخي، ديني و فرهنگي، واقعيتي است تاريخي و در صورت رفع برخي موانع و تمهيد مقدمات و ملزومات، بيش از پيش عينيتي آشكار و غيرقابل انكار خواهد يافت.