تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : ابراهيم محمدي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد مهدي نوريان

تاريخ دفاع : 25/10/85

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر جمشيد مظاهري

مقايسة انتقادي حافظ نامة بهاء الدين خرمشاهي با ديگر شرح هاي معاصر ديوان حافظ

چكيده

با سپاس به درگاه خداي بي همتا و قادر بي منتها، اين مجموعه با هدف بررسي نظرات شارحان ديوان حافظ (در محدوده ي 250 غزل برگزيده ي حافظ نامه ي استاد خرمشاهي) و پي بردن به نقاط اشتراک و اختلاف ايشان، و نقد ( نقد لغوي و نقد فنّي ) اشکالات و نارسايي ها در شرح ابيات و گزينش و نقل بهترين و درست ترين نظر در ذيل هر بيت ؛ و با روش مقايسه اي و انتقادي به پايان رسيد. نتايج به دست آمده از اين تحقيق و پيشنهادها عبارتند از : 1- حافظ يک مصلح اجتماعي است و با شناخت درست شعر او و ابلاغ کامل پيامش براي رفع رذايل اخلاقي همچون ريا، تزوير و نيرنگ، تحجّر و مقدّس مآبي؛ و ايجاد فضايلي چون اميد و حرکت، صفا و اخلاص و پاکي، در جهت رسيدن به آرمانشهر انساني گام برداشت .2- بيشتر حافظ پژوهان (به جز چند تن) بدون تسلّط کافي و تنها از سر ذوق به شرح ديوان سترگ اين شاعر آسماني دست يازيده اند و تحقيقات خود را از ديد علمي انجام نداده و به همين خاطر بسياري از زواياي اين منشور زيبا را ناديده گرفته و در مواردي به کلّي به بيراهه رفته اند(مشروح موارد در ذيل هر بيت ذکر شده است) . 3- از جمله بهترين و جامعترين شرحهاي ديوان حافظ، شرح مربوط به استاد بهاء الدّين خرّمشاهي است که با نکته سنجي و تيزبيني به قرائت و تفسير ابيات پرداخته اند ؛ هر چند که در تبيين چهارچوب کلّي مشرب حافظ، کتابهاي ارزشمندي چون مکتب حافظ، از کوچه رندان، حافظ شيرين سخن، گمشده ي لب دريا و ... نوشته شده است . 4- در کل، مي توان گفت شروح نوشته شده در مرحله ي لفظي است و هنوز مشکلات معنايي شعر حافظ حلّ نشده است و همّت بيشتري را مي طلبد تا بتوان آن را به صورت علمي و کلاسيک بررسي کرد و فرهنگ عمومي را از آن بهره مند ساخت . 5- با پايان يافتن اين کار، تقريباً مجموعه اي واحد از نکات عمده ي شروح معاصر ديوان حافظ، همراه نقد و بررسي آنها فراهم شد که مي تواند براي استفاده ي دانشجويان و دوستداران حافظ مفيد باشد.

بديهي است که اين مجموعه تنها تلاشي بوده است در جهت شناخت هرچه بيشتر فکر و ذهن و شعر يکي از بزرگترين شاعران ايران و جهان . و جاي سخن در اين مقوله بسيار است و گوش نگارنده همواره براي شنيدن سخن استادان و حافظ شناسان پند نيوش.

کليدواژه ها: حافظ پژوهي، شرح، نقد، غزل، مي، ميکده، ساقي، پيرمغان، صبا، صوفي.