تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 14/7/81

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر حسين آقاحسيني

نام و نام خانوادگي : مريم سجاد

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد علي اصغر ميرباقري فرد

سيماي جبرئيل (ع) در ادب فارسي تا قرن ششم هجري

چكيده

جبرئيل برترين فرشتة خداوند به عنوان واسطة وحي با وظايف خاص خود كه در اين راستا به انجام مي‌رساند ، به همراه عناوين و نام هاي مختلف در قرآن و تفاسير مطرح گرديده است . سير دين مبين اسلام درميان ايرانيان تا بدانجا رسيدكه توانست توسط مفاهيم غني خود بستر مناسبي را براي پيدايش و ظهور مفاهيم اسلام و از جملة آنها جبرئيل ، در ادبيات فارسي فراهم سازد . امّا بايد دانست كه جبرئيل فقط به عنوان فرشته وحي شناخته شده نيست ، بلكه به تدريج وجهه اي نمادين براي بيان مفاهيم متنوع در ادبيات و عرفان پيدا كرده است. ويژگي هاي مختلف جبرئيل و اوصاف او كه گاه مي تواند عامل قدرت و عظمت وي در ايفاي وظايفش باشد ، بازتاب هاي نمادين سيماي او و تلميحات برگرفته از آن ، منطبق بودن جبرئيل و عقل فعال بر هم با توجه به وجود برخي قرائن و شواهد در آثار ادبي كه اين دو را در يك راستا قرار مي دهد ، وظايف و توانايي هاي خارق العادة او و ارتباطش با پيامبر (ص) و حضورش به ويژه شب معراج ، از جمله موارد مهمي است كه بيشترين تأثير را در شيوه بيان شعرا ، نويسندگان و بزرگان ادب فارسي از خود بر جاي نهاده است . با توجه به موارد ذكر شده ، علت برداشت هاي متفاوت نسبت به جبرئيل در ادب فارسي ، هم چنين مشخص كردن اين مطلب كه تا چه حدي جبرئيل به صورت نمادين در ادبيات معرفي شده و اينكه بازتاب هاي رمزي چه نقشي در بيان مباحث عرفاني داشته است ، نيز مشخص كردن ميزان تأثير پذيري شعرا و نويسندگان از مفاهيم قرآني و روايات وارد شده در مورد جبرئيل در آثارشان از جمله اهدافي است كه در اين پژوهش دنبال شده است.