تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 25/8/81

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد مرتضي هاشمي

نام و نام خانوادگي : مريم حفيظي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمود براتي

سيماي خضر در ادبيات منظوم تا قرن هشتم

چكيده

داستان پيامبران يكي از ذخاير عظيم و ارزشمندي است كه آثار ادبي و عرفاني اين سرزمين را تحت تأثير خويش قرار داده است. داستان حضرت خضر ـ عليه السلام ـ يكي از اين داستانهاست كه تقريبا همه بزرگان ادب و عرفان در آثار خويش، با توجه به شيوة فكري و مذهب خاص خود، به نحوي از آن بهره جسته اند. برخي مثل شاعران مداح به صورت روايي از آن استفاده كرده‌اند، آنها در تأبيد قصايد مدحي خود، از خداوند براي ممدوح مورد نظر، عمري به درازاي عمر خضر (ع) خواسته‌اند. اين گونه ابيات تشابه زيادي نسبت به يكديگر دارند عبارت وصفي تكراري آن در طول چندين قرن در شعر مدحي به چشم مي خورد. ناصر خسرو با توجه به شيوه خاص و مذهب اسماعيلي خود، با ديدي غير از ديد شعراي مداح به داستان نگريسته است. شاعران صوفي مسلك و عارف خضر(ع) را شيخ كامل و مراد به حق پيوسته‌اي مي دانند كه با علم لدني خويش از تمام اسرار و رموز آگاه و با توجه به خصوصيات ويژه‌اش راهنماي سالكان و مبتديان است، سالك هميشه و همه جا بايد خود را چون مرده‌اي در دستان غسال، در اختيار چنين پيري قرار دهد و هرگز به او اعتراض نكند تا با ارشاد و راهنمايي پير‏ِ خضر‏‎ صفت به مقصد برسد.

در اين پژوهش سعي شده‌است، با توجه به قرآن‌كريم كتب تفسير، قصص و تاريخ، خضرـ عليه‌‌السلام ـ معرفي گردد و نمودها و تأثيرات داستان و برداشتهاي شعر از داستان زندگي او مورد بررسي قرار گيرد و ديدگاه عرفا نيز در مورد او بيان شود.