تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 10/11/73

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر سيد علي ميرلوحي

نام و نام خانوادگي : عبدالحسين خواجه علي

دانشکده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد احمد تويسرکاني

ترجمه و شرح بخشي از «البيان و التبيين» اثر جاحظ

چکيده

اين رساله ترجمه وشرح بخشي از مجلد اول « البيان والتبيين » يكي از آثار معروف ومهم جاحظ است . كتابي كه ابن خلدون آن را در كنار سه كتاب ديگر يكي از چهار ركن ادبيات عرب برشمرده است . كتاب « البيان والتبيين » نخستين كتابي است كه در زمينه « بيان عربي » تاليف گرديده است ونخستين جوانه هايي كه از نهال بلاغت سربرزده در آن نمودار است ومحققي كه باديدي تاريخي به بلاغت وبيان مي نگرد ويا خود مورخ علم بلاغت است ومراحل نشو نما ورشد كمال آن را بررسي مي كند ناگزير بايد از « البيان والتبيين » شروع نمايد . اين كتاب داراي ارزشهاي ادبي وتاريخي فراوان است . زيرا كه از جنبه ادبي ركن بيان وتنها مرجع شناخت آراي علماي بيان پيش از جاحظ مي باشد وبه حق مي تواند جاحظ را پدر علوم بلاغي وپيشگام كساني چون عبدالقاهر جرجاني دانست كه از راه تاكيد بر بلاغت قرآن كريم در اثبات اعجاز اين كتاب آسماني تلاشهاي گرانقدري انجام داده اند . اهميت تاريخي كتاب نيز قابل توجه است زيرا آثار جاحظ واز جمله اين كتاب نقطه تلاقي فرهنگهاي مختلفي چون فرهنگ فارسي يوناني وهندي مي باشد.

علاوه بر دشواريهايي كه در ترجمه نثر بسيار موجز ودقيق جاحظ فرا روي نگارنده بوده است . اين بخش از كتاب حاوي بيش از چهارصد بيت شعر از شعراي مختلف تا روزگار جاحظ است . در باب اشعار كتاب نگارنده براي پيدا كردن معني دقيق هر واژه اي به چندين فرهنگ معتبر مراجعه مي كرده است وسپس معني واژه را ثبت مي نموده ودر موارد لازم توضيحات صرفي ونحوي وبلاغي راكه به فهم درست ابيات كمك مي كرده به دست داده وسپس ترجمه رواني از هر بيت شعر ارائه داده است.

كتاب «البيان والتبيين » از بعضي جنبه هاي ديگر بويژه در روايت اشعاري كه شعراي معتزله در پاسخ به بشار ورد عقايد او سروده اند منحصر به فرد است ونگارنده براي فهم اشارات كلامي ، فلسفي ومذهبي اين اشعار ناچار بوده است كه كتابهاي كلامي وكتابهايي كه در باره فرق ونحل نوشته شده است مراجعه كند وهمواره در فهم ودرك درست اين آراء از خداوند بزرگ هدايت وتوفيق مي طلبيده است . پيش از ترجمه وشرح كتاب براي تتميم فايده مقدمه اي در باره زندگي آثار وسبك جاحظ آورده شده كه در حقيقت رساله را به دو بخش متمايز تقسيم كرده است.