تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 22/3/74

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر سيد علي ميرلوحي

نام و نام خانوادگي : سيد محسن احمدي

دانشکده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر کمال موسوي

بررسي و تبيين مشكلات اعراب نهج البلاغه از خطبه 121 تا 180

چکيده

در اين پايان نامه بخشهايي از خطبه هاي نهج البلاغه از نظرگاه دستور زبان عربي مورد بحث قرار گرفته است . اعراب همان تطبيق قواعد مسلم نحوي با متون اصيل زبان وادبيات عرب ودر نتيجه شناخت وجوه مختلف اعرابي است كه يك جمله يا يك لفظ در جمله بردارد.

پرداختن به اعراب وموارد مشتبه در قرآن واحاديث در قرآن وگفتار بزرگان در بهره گيري درست از مفاهيم والا ومضامين عالي آنان نقش اساسي دارد ، چه بدون توجه به آن درك صحيح نصوص ومتون ادبي ميسر نيست وهرگونه خطاي اعرابي ممكن است به فهم نادرست سخن منتهي شود ، بگونه اي كه از مقصود گوينده ونويسنده كاملا" بدور باشد.

بزرگان دين در جاهاي زيادي ما را به اين امر مهم تحريض وتشويق نموده اند ازجمله امام صادق (ع) مي فرمايد : اعربوا كلامنا ( حديثنا ) ، فانا قوم فصحاء.

از ديرباز مساله اعراب قرآن وحديث مورد توجه بزرگان ادب وتفسير بوده است كه با اختصاص دادن بخشي از تفسي خود به اعراب ويا نگارش وتاليف كتاب مستقلي تحت عنوان « اعراب القرا، » و « اعراب الحديث » به قضيه اعراب پرداخته اند.

در نهج البلاغه كه مجموعه اي از شيواترين ورساترين كلام اميرالمومنين ( شامل خطبه ها ونامه ها وحكمت ها ) است ، مواردي بچشم مي خورد كه با نگاه نخست نمي توان نظري قاطع در مورد اعراب آن داشت وممكن است يك لفظ ويا يك عبارت داراي چندين وجه اعرابي ودر نتيجه داراي چندين معني باشد از اين روبازشناسي وجه صحيح اعراب ومفهوم درست گفتار نيازمند بررسي وتحقيق است.

در اين مورد كار اساسي ومستقلي از طرف بزرگان صورت نگرفته است گو اينكه برخي از شارحان نهج البلاغه نيز يا با اختصاص دادن بخش كوتاه از شرح خود ويا در ضمن شرح تا حدي به اين مساله پرداخته اند.

براين اساس ما برآن شديم كه نخست ضمن توجه به كتبي كه در مورد اعراب وحديث نوشته شده است وبا توجه به ديدگاههاي ادبي شارحان نهج البلاغه وبا استفاده از آراء ونظريات نحويان وبا استشهاد از آيات قرآن وحديث نبوي ومواضع ديگري از كلام اميرالمومنين (ع) وديگر متون اصيل نظم ونثر عربي به اين كار مهم در حد توان بپردازيم.

باشد كه اين رساله به عنوان نخستين اثر تحقيقي كه بطور مستقل به اعراب نهج البلاغه پرداخته است ، در اختيار طالبان درياي بيكران حكمت حضرت قرار گيرد واز طرفي گامي ديگر در جهت خدمت به احياي نهج البلاغه به شمار آيد .