تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 5/4/74

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر سيد علي ميرلوحي

نام و نام خانوادگي : سيد محمدرضا ابن الرسول

دانشکده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر کمال موسوي

بررسي و تبيين مشكلات اعراب در نهج البلاغه «شصت خطبه اول»

چکيده

در اين پايان نامه كه با يك « مقدمه » كوتاه در مورد تعريف ، انگيزه ، اهميت واهداف موضوع وروش كار آغاز مي شود بخشهايي از نهج البلاغه از نظرگاه دستور زبان عربي مورد بحث وبررسي قرار گرفته است.

كساني كه به گونه اي با آهنگ دلنشين سخنان اميرالمومنان (ع) انسي دارند وزماني نيز با نحوه اعراب همدم بوده اند ، جاي خالي نهج البلاغه را در كتب دستور زبان عربي به خوبي احساس مي كنند.

« اعراب » يا « تطبيق قواعد نحو با نمونه هاي اصيل نظم ونثر عربي ونماياندن نقشهاي دستوري واژه ها وجملات موجود درآنها »، اغلب با مشكلاتي روبروست زيرا ممكن است در يك واژه يا يك عبارت چندين وجه اعرابي وبه تبع آن چندين معني ، قابل طرح باشد ، از اين روبازشناسي وجه صحيح اعراب ودر مواردي تعيين مفهوم درست گفتار نيازمند بررسي وتحقيق بوده كه در اين رساله به اين مهم پرداخته شده است.

براين اساس بايد اين پايان نامه را كوششي بدانيم در راستاي بازشناسي ، عرضه وتبيين وجوه صحيحي از موارد مشتبه اعرابي در بخشي از نهج البلاغه ، كه با نگاه نخست نمي توان نظري قاطع در مورد وجهي از وجوه اعرابي به آنها دست داد.

در مورد ارزش وبايستگي اين كار بايد تاكيد كرد كه بهره گيري درست از مفاهيم والاي گفتار ونوشتار پيشوايان دين به عنوان سرچشمه انديشه واعتقاد مسلمانان وجهت دهنده نظام اجتماعي انان ، مستلزم آن است كه نخست مفهوم صحيحي از آن سخنان برداشت شده باشد ، در اين راستا نقش اساسي وتعيين كننده پرداختن به اعراب كلام وبررسي وجوه گوناگون آن در فهم دقيق معاني ودرك صحيح مفاهيم قابل انكار نيست.

اهتمام به اعراب در حوزه قرآن پيشينه بسيار افتخار آميزي دارد وصدها كتب مستقلا" ويا در ضمن مطالب خود به اين امر پرداخته اند ولي در زمينه اعراب نهج البلاغه تاكنون كتاب مستقلي نگاشته نشده واين رساله نخستين اثر تحقيقي مستقل است كه به بررسي اين موضوع در بخشي از نهج البلاغه دست يازيده است . در اين رساله در حدود 65 مبحث اعرابي مورد بحث قرار گرفته ودر ضمن آن ديدگاههاي شارحان نهج البلاغه نقادي شده وشواهد ونمونه هائي براي موضوعات گوناگون نحوي نيز ارائه شده است.