تحصيلات تكميلي

تاريخ دفاع : 6/11/75

رشته و گرايش : زبان شناسي همگاني

استاد مشاور : دكتر ساسان‌ سپنتا‌‌‌‌‌‌

نام و نام خانوادگي : فضل اله بدري زاده‌‌‌‌‌

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دكتر سيد محمدتقي‌ طيب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

بررسي‌ آماري‌ واژه هاي‌ دخيل‌ نو وارد در كتابهاي‌ درسي ‌ آموزش‌ و پرورش

مقاطع‌ ابتدائي‌ ، راهنمائي‌ و علوم‌ انساني‌ دبيرستان‌

چكيده

پيشرفت‌ و گسترش‌ روزافزون‌ فنون‌ و صنايع‌ و دامنة‌ ارتباطات‌ واژه‌هاي‌ جديدي‌ بوجود آورده‌ است‌ كه‌ اين‌ واژه‌هااز راههاي‌ گوناگون‌ وارد زبان‌ فارسي‌ شده‌اند و اكنون‌ زبان‌ فارسي‌ كه‌ رازبقاي‌ اين‌ سرزمين‌ كهن‌ و نگهبان‌ وحدت‌ ملي‌ماست‌ با مشكلي‌ بنام‌ هجوم‌ واژه‌هاي‌ بيگانه‌ روبرو گشته‌ است‌ . اينك‌ واژه‌هاي‌ دخيل‌ نه‌ تنها در كتابهاي‌ علمي‌ و فني‌ كه‌در زبان‌ روزمره‌ ، رسانه‌هاي‌ جمعي‌ و كتابهاي‌ درسي‌ بكار گرفته‌ مي‌شوند و چنانچه‌ جلوي‌ يورش‌ بي‌ امان‌ اين‌ مهمانان‌ناخوانده‌ كه‌ گاه‌ فرهنگ‌ بيگانه‌ را نيز بدنبال‌ خود يدك‌ مي‌كشند گرفته‌ نشود بعيد نيست‌ زبان‌ فارسي‌ كه‌ يادگار نياكان‌ ما ودر بردارندة‌ فرهنگ‌ اصيل‌ و پاك‌ ايرانيان‌ مسلمان‌ است‌ بتدريج‌ اصالت‌ خود را از دست‌ بدهد

كتابهاي‌ درسي‌ آموزش‌ و پرورش‌ از مهمترين‌ منابع‌ آموزشي‌ براي‌ كودكان‌ ، جوانان‌ و نوجوانان‌ ما محسوب‌مي‌شود و محدود ساختن‌ واژه‌هاي‌ دخيل‌ در آنها يكي‌ از اولين‌ گامهايي‌ است‌ كه‌ بايد در جهت‌ پاكسازي‌ زبان‌ فارسي‌برداشته‌ شود و اين‌ تحقيق‌ نيز دقيقاً در جهت‌ نيل‌ به‌ چنين‌ هدفي‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ . گروه‌ واژه‌گزيني‌ فرهنگستان‌ زبان‌و ادب‌ فارسي‌ ، زبانشناسان‌ ، صاحبنظران‌ ، اديبان‌ و بطور كلي‌ همة‌ كساني‌ كه‌ به‌ زبان‌ فارسي‌ عشق‌ مي‌ورزند و بر اين‌باورند كه‌ اين‌ زبان‌ را بايد از گزند هجوم‌ واژه‌هاي‌ بيگانه‌ ايمن‌ ساخت‌ ، مي‌توانند از نتايج‌ حاصل‌ از اين‌ تحقيق‌ درجهت‌ واژه‌سازي‌ و معادل‌ گزيني‌ واگه‌هاي‌ دخيل‌ كه‌ در فارسي‌ معادلي‌ ندارند ، استفـاده‌ كنند ، همچنين‌ دست‌اندركاران‌"دفتـر برنامه‌ ريزي‌ و تأليف‌ كتابهاي‌ درسي‌" نيز مي‌توانند با تجديد نظر و تجديد چاپ‌ كتابهايي‌ كه‌ در آنها واژه‌هاي‌دخيل‌ معادل‌ دار بكار رفته‌ است‌ اقدام‌ نمايند

بطور كلي‌ در اين‌ تحقيق‌ هفتادوچهار كتاب‌ درسي‌ آموزش‌ و پرورش‌ در مقاطع‌ ابتدايي‌ ، راهنمايي‌ و علوم‌ انساني‌دبيرستان‌ شامل‌ 10570 صفحه‌ مورد بررسي‌ قرار گرفته‌اند و اطلاعات‌ بدست‌ آمده‌ از آنها در سه‌ فصل‌ اين‌ پايان‌نامه‌ به‌گونه‌اي‌ طبقه‌بندي‌ شده‌اند كه‌ خواننده‌ به‌ راحتي‌ بتواند به‌ آنها دسترسي‌ يابد . با استفاده‌ از جدولهايي‌ كه‌ در اين‌ پايان‌نامه‌درج‌ گرديده‌ است‌ مي‌توانيم‌ اطلاعات‌ مختلفي‌ را هم‌ دربارة‌ كتابهاي‌ درسي‌ مورد بررسي‌ و هم‌ واژه‌هاي‌ دخيل‌بكاررفته‌ در آنها بدست‌ آوريم‌ . بعنوان‌ مثال‌ در مورد يك‌ واژه‌ دخيل‌ خاص‌ موارد زير را به‌ سادگي‌ مي‌توان‌ پيدا كرد

ـ كتابهاي‌ درسي‌ كه‌ واژه‌ موردنظر در آنها بكار رفته‌ است‌

ـ بسامد واژه‌ فوق‌ در هر يك‌ از كتابهايي‌ كه‌ بكار رفته‌ است‌

ـ شمارة‌ صفحه‌اي‌ كه‌ اولين‌ بار واژه‌ مذكور در آن‌ درج‌ شده‌ است‌

ـ تعداد كتابهايي‌ كه‌ واژه‌ مزبور در آنها بكار برده‌ شده‌ است‌

ـ بسامد كلي‌ واژه‌ موردنظر در كل‌ كتابهايي‌ كه‌ در آنها درج‌ گرديده‌ است‌

ـ زبان‌ منبع‌ و املاء واژه‌ در زبان‌ منبع‌

ـ معادل‌ واژه‌ مذكور در زبان‌ فارسي‌ (اگر معادلي‌ نداشته‌ و يا از سوي‌ فرهنگستان‌ معادلي‌ براي‌ آن‌ پيشنهاد شده‌ باشد)

در مورد كتابهاي‌ درسي‌ ، تعداد و بسامد كلي‌ واژه‌هاي‌ دخيلي‌ كه‌ در آنها بكار رفته‌ است‌ ، همچنين‌ تعداد وبسامداين‌ واژه‌ها در صد صفحه‌ از كتابهاي‌ فوق‌ از جمله‌ اطلاعاتي‌ است‌ كه‌ با مراجعه‌ به‌ اين‌ پايان‌نامه‌مي‌توان‌بدست‌آورد

اين‌ پايان‌ نامه‌ شامل‌ يك‌ مقدمه‌ و سه‌ فصل‌ مي‌باشد كه‌ در مقدمه‌ مواردي‌ از قبيل‌ تعريف‌ موضوع‌ ، اهميت‌وضرورت‌ تحقيق‌ ، روش‌ تحقيق‌ و كاربرد نتايج‌ تحقيق‌ عنوان‌ شده‌ است‌

فصل‌ اول‌ شامل‌ سه‌ مجدول‌ مي‌باشد كه‌ در جدول‌ اول‌ مشخصات‌ كامل‌ كتابهايي‌ كه‌ بررسي‌ شده‌اند از جمله‌ نـام‌كتاب‌ ، مؤلفان‌ ، تاريخ‌ چاپ‌ ، شماره‌ صفحه‌ و همچنين‌ واژه‌هاي‌ دخيل‌ بكار رفته‌ و در آنها قيد گرديده‌ است‌ . جدول‌ دوم‌ اين‌ فصل‌ واژه‌هاي‌ دخيل‌ استخراج‌ شده‌ از كتابهاي‌ درسي‌ رابر اساس‌ حروف‌ الفبا مشخص‌ نموده‌ ، نشان‌ مي‌دهد كه‌ اين‌ واژه‌ها در كداميك‌ از كتابهاي‌ درسي‌ بكار رفته‌اند،شمارة‌صفحه‌اي‌ كه‌ براي‌ اولين‌ بار در آن‌ كتابها ظاهر گشته‌اند و همچنين‌ بسامد آنها در كتابهاي‌ فوق‌ چقدر بوده‌است‌.جدول‌سوم‌ اين‌ فصل‌ اطلاعاتي‌ از قبيل‌ تعداد و بسامد اين‌ واژه‌ها در صد صفحه‌ از كتابهاي‌ فوق‌ نشان‌مي‌دهد كه‌ با استفاده‌ ازاين‌ اطلاعات‌ مي‌توان‌ كتابهاي‌ درسي‌ را از جنبه‌هاي‌ مذكور با يكديگر مقايسه‌ نمود

فصل‌ دوم‌ شامل‌ دو جدول‌ مي‌باشد . در جدول‌ اول‌ كه‌ واژه‌هاي‌ دخيل‌ بر اساس‌ حروف‌ الفبا فهرست‌ شده‌اند ، زبان‌منبع‌ و املاي‌ آنها در زبان‌ منبع‌ ، معادل‌ آنها در زبان‌فارسي‌ ، تعداد كتابهايي‌ كه‌ واژه‌هاي‌ مذكور در آنها بكاررفته‌اند وبسامد كلي‌ واژه‌هاي‌ فوق‌ در كتابهاي‌ مورد بررسي‌ درج‌ گرديده‌ است‌ . جدول‌ دوم‌ اين‌ فصل‌ يك‌ واژه‌نامه‌ بسامدي‌است‌ كه‌ واژه‌هاي‌ دخيل‌ استخراج‌ شده‌ را بر اساس‌ بسامد كلي‌ آنها به‌ تربيب‌ از بسامد بيشتر به‌ كمتر مشخص‌ كرده‌ است‌و مي‌تواند اولويت‌ واژه‌سازي‌ براي‌ اين‌ قبيل‌ واژه‌هاي‌ بيگانه‌ را مشخص‌ سازد

در فصل‌ سوم‌ اين‌ پايان‌نامه‌ ، برخي‌ از نتايج‌ بدست‌ آمده‌ از اين‌ تحقيق‌ تحليل‌ شده‌ و در اختيار خواننده‌ قرار گيرد