تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : سهيلا دشتي

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر بتول علي نژاد

تاريخ دفاع : 18/7/86

رشته و گرايش : زبان شناسي همگاني

استاد مشاور : دکتر سيد محمدتقي طيب

بررسي فرآيند تبديل در زبان فارسي

چكيده

هدف از انجام اين تحقيق بررسي عملکرد فرايند تبديل در زبان فارسي در چارچوب نظريه ساختواژه واژگاني (واج شناسي واژگاني)، و ارزيابي ميزان اصول حاکم بر اين قاعده در نظريه مذکور و چگونگي اعمال آن در زبان فارسي مي باشد. نگارنده در راستاي تحقق اين هدف بر آن است تا انواع احتمالي فرايند تبديل در مقولات دستوري زبان فارسي را مشخص نمايد و لايه هاي واژگاني مربوط به انواع کلمات تبديل شده در زبان فارسي با توجه به فرضيه کيپارسکي مشخص گردد. در اين پژوهش داده ها به دو صورت گفتاري و نوشتاري که از منابعي چون روزنامه ها، مجلات، ديوان شاعران، و گاه متون علمي گردآوري شده است، دسته بندي گرديده و مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد. تحقيق حاضر بر بحث پيرامون واژه سازي با توجه به فرايند تبديل، تبديل مقولات دستوري به مقولاتي ديگر، مبحث عروضي مرتبط با اين فرايند (يعني تکيه) و آرايش لايه ها و جهت گيري بر اساس فرضيه کيپارسکي استوار است؛ تا با بررسي دقيق هر يک از موارد فوق ميزان مطابقت نظريه واج شناسي واژگاني و فرضيه کيپارسکي در رابطه با فرايند تبديل در زبان فارسي ارزيابي و مشخص گردد.

در اين پژوهش، قبل از پرداختن به مبحث اصلي و تجزيه و تحليل داده ها ، ابتدا مقدمه اي در مورد کليات تحقيق در فصل اول ارايه شده است. اين فصل همچنين روش شناسي تحقيق و مفاهيم کليدي را در بر دارد که در آن کليدواژه ها ارايه و بنياد تحقيق عرضه شده است. نوع مطالعه، روش بررسي فرضيه ها و پاسخگويي به سؤالات، نوع داده ها و شيوه گردآوري آنها، و شيوه و ابزار تجزيه و تحليل داده ها نيز در اين فصل بررسي شده است. سپس مباحث نظري مربوط به تحقيق، در فصل دوم مطرح شده است که شامل توضيح نقش واژه سازي، توضيح نظريه واج شناسي واژگاني و مدل ساختواژه و توضيح فرضيه کيپارسکي مي باشد. داده هاي تحقيق به طور طبقه بندي شده بر اساس نوع فرايند تبديل در فصل چهارم ارايه گرديده است و تجزيه وتحليل داده ها در چارچوب نظريه واج شناسي واژگاني و با توجه به فرضيه کيپارسکي انجام مي گيرد. فصل پنجم شامل خلاصه اي از تجزيه و تحليل داده ها، نتايج حاصل از انجام اين تحقيق، بازنگري فرضيه ها و پاسخ به سؤالات مطرح شده در اين تحقيق مي شود؛ در پايان نيز موضوعاتي براي انجام پژوهش هاي بعدي، مطرح شده است.

در اين تحقيق بررسي نحوه عملکرد فرايند تبديل در زبان فارسي نشان مي دهد که تبديل در زبان فارسي کاربرد فراوان داشته و بسياري از نو واژه ها را مي توان از طريق اين فرايند ساخت و با توجه به زايايي اين فرايند در زبان فارسي، امکان تبديل فعل به اسم از طريق تبديل روشي کاملاً مناسب است.

كليد وا‍ژه ها: تبديل، زايايي، واژه سازي، لايه هاي واژگاني، جهت گيري، ساختواژه وا‍ژگاني