تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : فريبا حسيني

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر عبدالغني ايرواني زاده

تاريخ دفاع : 30/11/86

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر سمحمدکاظم حاج ابراهيمي

اصول اخلاقي قرآني در شعر زُهّاد در عصر عبّاسي

چكيده

از آنجا كه قرآن كريم ، تبيان و نور است؛ پرتو مي افكند و روشن مي كند؛ و در پرتو قرآن همه چيز ديده مي شود ؛ همهٴ اشتباه ها و ترديدها رفع مي گردد ؛ و حقايق روشن مي شود ‌، لذا اينجانب تصميم گرفتم موضوع پايان نامه ام مبناي قرآني داشته باشد تا خير آخرت نصيبم شود إن شاء الله . و از آنجا كه مزيّن شدن به اخلاق حميده و دوري از صفات رذيله از جمله راههاي انسان شدن است، لذا تصميم گرفتم اخلاقِ موجود در قرآن را بررسي كنم . سپس تصميم گرفتم تأثير اخلاق موجود در قرآن را در شعر عصر عبّاسي بررسي كنم چون در اين عصر ، قرآن تأثير زيادي روي شعراء داشته است. و پس از كمي مطالعه ، دريافتم كه تأثير اصول اخلاقي موجود در قرآن را بيشتر در شعر شاعران زاهد مي توان پيدا كرد. و چون آنها در شعرهايشان موضوعات زهدي وجود دارد و شامل اصولِ اخلاقي فراواني مي شود ، لذا تصميم گرفتم به بررسي‌ تأثير اصول اخلاقي قرآن در شعر زُهّاد درعصرعبّاسي بپردازم. البتّه منظورم از شاعران زاهد، كساني بوده اند كه دو خصوصيّت داشته باشند:1 ـ شعر زُهدي و اخلاقي در شعرشان زياد باشد ، چه آن شعرها به دست ما رسيده باشد و چه نرسيده باشد. 2 ـ به عنوان زاهد در آن عصر معروف شده باشند حتي اگر زُهدشان واقعي نبوده باشد. و با توجه به زندگينامهٴ آنان به نظر مي رسد كه اكثر آنها فقط به زاهد بودن معروف بوده اند و زاهد واقعي نبوده اند چون زاهد واقعي ، كسي است گفتار و كردارش كه همچون حضرت علي عليه السلام و ديگر پيشوايان معصوم دين اسلام باشد. لذا مثلاً أبوالعتاهية يا ... بررسي شده اند چون شعر زهدي يا اخلاقي ، در شعرشان زياد بوده و در ضمن به عنوان زاهد ميان مردم ، معروف بوده اند. سپس از آنجا كه شاعران زاهد در اين عصر فراوان بودند، اينجانب از بين آنها ،‌ده نفر را انتخاب كردم كه با توجه به فرصت محدود بتوانم روي آنها كار كنم. و پس از اينكه موضوع پايان نامه تحت عنوانِ « اصول اخلاقي قرآني در شعر زُهّاد در عصر عبّاسي » مشخص شد ، ابتدا اصولِ اخلاقي موجود در قرآن را با توجه به كُتُب مختلف در اين رابطه پيدا كردم و سپس براي تكميل كردن اين اصول ، از معجم المفهرس قرآن كريم استفاده كردم و آيات مربوط به موضوعاتِ مورد نظر را بر گزيدم . در مرحلهٴ بعد ،‌از بينِ اشعارِ شاعرانِ‌زاهد كه ده تن آنها را مدّ نظر قرار داده بودم ،‌اصول اخلاقي موجود در آن اشعار را پيدا كردم . و سپس اخلاق قرآن را با اخلاق در شعرِ اين شاعران زاهد ( بر اساس موضوعات اخلاقي حميده و رذيله) كنار هم آوردم تا اثرقرآن در اين اشعار مشخص شود. سپس راجع به بعضي از موضوعات اخلاقي، توضيحاتي آوردم تا معناي آن اخلاق مشخص شود.

واژه هاي کليدي: قرآن، اخلاق، شعر شاعران زاهد ، عصر عبّاسي .