تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 26/3/77

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر نصرالله شاملي

نام و نام خانوادگي : خداداد بحري

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد علي ميرلوحي

شرح‌، تحقيق‌ و ترجمه‌ نوع‌ سي‌ام‌ تا نوع‌ چهلم‌ از كتاب‌ المزهرفي‌علوم‌اللغه‌ و انواعها

چكيده

بي‌ گمان‌ علم‌ لغت‌ كه‌ خود نتيجه‌ نزول‌ قرآن‌ و بركات‌ كتاب‌ وحي‌ مي‌باشد از جمله‌ علومي‌ است‌ كه‌ نقش‌ موثري‌ در تبيين‌ معاني‌ قرآن‌ و تفسير آن‌ چراغ‌ فروزان‌ دارد. اين‌ علم‌ از زماني‌ در ميان‌ مسلمانان‌ شكل‌ گرفت‌ كه‌ براي‌ درك‌ مفاهيم‌ والاي‌ قرآن‌ نيازمند درك‌ معني‌ دقيق‌ مفردات‌ شدند و از سوئي‌ مراوده‌ عرب‌ با غير عرب‌ نيز كه‌ ترس‌ از انحراف‌ از وجه‌ صحيح‌ كلام‌ در قران‌ كريم‌ را به‌ دنبال‌ داشت‌ موجب‌ شتاب‌ بخشيدن‌ به‌ رونق‌ اين‌ علم‌ شد. سپس‌ علم‌ فقه‌الغة‌ از علم‌ لغت‌ شكل‌ گرفت‌ كه‌ علمي‌ است‌ كه‌ پيرامون‌ ريشه‌ زبانها، روابط‌ زبانها با زبانهاي‌ نزديك‌ يا دور، تحول‌ در دلالت‌ لغات‌ و اندازه‌ رشد آنها بحث‌ مي‌كند. اينجانب‌ باتوجه‌ به‌ اهميت‌ علم‌ لغت‌ در تبيين‌ و تفسير آيات‌ قرآن‌ و نيز باتوجه‌ به‌ اين‌ كه‌ مباحث‌ فقه‌اللغه‌ در تمام‌ زبانها مشترك‌ است‌، اقدام‌ به‌ شرح‌، تحقيق‌ و ترجمه‌ نوع‌ سي‌ام‌ تا نوع‌ چهلم‌ از كتاب‌«المزهر في‌ علوم‌اللغة‌ و انواعها» از جلال‌الدين‌ سيوطي‌ نمودم‌ كه‌ بي‌گمان‌ يكي‌ از مهمترين‌ منابع‌ زبان‌ عربي‌ در اين‌ زمينه‌ است‌ و مباحث‌ آن‌ مي‌تواند در زبان‌ فارسي‌ كه‌ زبان‌ دوم‌ جهان‌ اسلام‌ است‌ مورد استفاده‌ قرار گيرد و در رساله‌ به‌ شكلي‌ كه‌ ذكر مي‌شود عمل‌ نموده‌ام‌:

1-به‌ منابعي‌ كه‌ مولف‌ كتاب‌، مباحث‌ خود را از آنها نقل‌ مي‌كند رجوع‌ شده‌ و اختلافاتي‌ كه‌ بين‌ آنها و المزهر بوده‌ در فهرستي‌ گردآوري‌ شده‌ و لغات‌ باتوجه‌ به‌ آن‌ كتابها به‌ طور دقيق‌ حركت‌ گذاري‌ شده‌ است‌.

2-ترجمه‌ اشعار پس‌ از مراجعه‌ به‌ ديوانهاي‌ سرايندگان‌ آنها و شروح‌ مختلف‌ و پس‌ از شرح‌ لغات‌ آنها صورت‌ گرفته‌ است‌.

3-امثال‌ وارد شده‌ در كتاب‌ پس‌ از مراجعه‌ به‌ كتابهاي‌ امثال‌ ترجمه‌ شده‌ و اصل‌ ضرب‌المثلهادر حاشيه‌ رساله‌ ذكر گرديده‌ است‌.

4-در مورد اشعاري‌ كه‌ بدون‌ ذكر نام‌ سراينده‌ در كتاب‌ ذكر شده‌ تحقيق‌ و تفحص‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ و غالبا" سرايندگان‌ آنها مشخص‌ شده‌ است‌.

5-كلمات‌ وعبارات‌قرآني‌ كه‌ در متن‌ مورد استشهاد قرار گرفته‌ پس‌ از ذكر سوره‌،شماره‌آن‌ وشماره‌آيه‌ترجمه‌ شده‌ است‌.

6-در ترجمه‌ كتاب‌ از فرهنگهاي‌ معتبري‌ مانند: لسان‌العرب‌، المعجم‌الوسيط‌، منتهي‌الارب‌ و فرهنگ‌ نفيسي‌ استفاده‌ شده‌ است‌.

7-در پايان‌ رساله‌ فهرست‌ اختلافات‌المزهر با كتابهاي‌ لغت‌، فهرست‌ آيات‌، احاديث‌، ابيات‌، امثال‌، لغات‌، اشخاص‌ و اماكن‌ ذكر گرديده‌ است‌ كه‌ كار محققان‌ و مراجعه‌ كنندگان‌ به‌ آن‌ را بسيار آسان‌ مي‌كند و در فهرست‌ لغات‌ باتوجه‌ به‌ اين‌ كه‌ معاني‌ آنها در متن‌ آمده‌ با زحمت‌ زياد صفحات‌ هر كلمه‌ ذكر شده‌ و از ذكر معني‌ آن‌ خودداري‌ شده‌ است‌.