تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : محسن ذغالي برزكي

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد محمدرضا ابن الرسول

تاريخ دفاع : 23/10/87

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر سيد رضا سليمانزاده نجفي

شرح الشواهد البلاغية في کتاب العمدة (أبواب: التّتبيع، التّجنيس، التّصدير، التّرديد)

چكيده

کتاب العمدة في محاسن الشعر وآدابه ونقده اثر ارزشمند دانشمند بزرگ ابن رشيق قيرواني است که از نمونه آثار جاودانه و درخشان در زمينه نقد و علوم بلاغي و شعر و ادب به شمار مي‌رود. بخش علوم بلاغي کتاب داراي فصل‌هاي متنوع و مختلف در بخش‌هاي سه‌گانه معاني، بيان و بديع است. مؤلف براي فهم بيشتر مطالب، نمونه‌هاي قرآني و شعري بسياري را به عنوان شاهد مطرح کرده است. تحقيقي که هم اکنون در دست شماست به شرح و توضيح شاهدهاي شعري و قرآني بخش بلاغت اين کتاب در چهار فصل تتبيع، تجنيس، تصدير و ترديد پرداخته است.

پژوهشگر پس از يافتن سراينده هر بيت، نام و سال ولادت و وفات او را ذکر کرده است. سپس به بحر بيت هم اشاره کرده و آن گاه با استفاده از لغت‌نامه معتبر المعجم الوسيط واژگان مهم شاهد را معني کرده است. معني شاهد به زبان عربي و فارسي از ديگر مواردي است که در ذيل هر شاهد بدان پرداخته شده است. نيز در صورت وجود اختلاف در روايت اشعار، موارد اختلاف گزارش شده و مطلع قصيده‌اي که بيت شاهد جزء آن است نيز بيان گرديده است. در قسمت بيان شاهد هر بيت به موضع استشهاد مؤلف کتاب به بيت اشاره شده و شرح مفصل داده شده است؛ مثلاً در باب تجنيس به بيان نوع جناس وشرح آن وديگر فنون بلاغي موجود در بيت پرداخته شده است. مصادر و مراجع مورد استفاده نيز به شيوه درون متني آمده است.

از آن جا که اين کتاب به عنوان يک کتاب نقدي مهم مورد استفاده پژوهشگران و به خصوص دانشجويان است،اميدواريم نتايج تحقيق حاصل بتواند براي پژوهشگران مفيد باشد.

واژه هاي کليدي: ابن رشيق قيرواني، کتاب العمده، بلاغت، تتبيع، تجنيس، تصدير، ترديد، شواهد قرآني، شواهد شعري.