تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 25/8/77

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دكتر سيد علي‌ ميرلوحي‌

نام و نام خانوادگي : معصومه حاجي عموشاه

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر جعفر دلشاد

ابوتمام في ايران

چكيده

حبيب بن أوس طائي، كنية او أبوتمام، شاعر و سرايندة قرن سوم هجري كه در زمرة مشهورترين شعراي عصر عباسي اول به شمار مي‏آيد. او مردي زيرك و باهوش بود با حافظه‏اي قوي، كه به شعر و ادب عشق مي‏ورزيد. در طول زندگي خود به مدح عدة ‌زيادي از امراء و خلفاء پرداخت و از اين راه زندگي خود را مي‏گذرانيد. از ميان خلفاء عباسي به مدح معتصم پرداخت و شاعر دربار او شد و به اين ترتيب معتصم نيز همواره او را مورد رحمت و لطف خود قرار مي‏داد.

أبوتمام در عصر خود صاحب مذهب جديدي در شعر بود. او همواره شعر خود را در هاله‏اي از استعاره و كنايه و تشبيه‏هاي گوناگون قرار مي‏داد تا به آساني قابل درك و فهم نباشد. علاوه بر شخصيت بي نظير او برخي از وقايع موجود در زندگي شخصي أبوتمام بر زندگي ادبي او تأثير گذارده بودند. از جمله اين اتفاقها مي‏توان به سفر او به ايران اشاره كرد كه تأثير عظيمي بر زندگي ادبي او نهاد.

وي در آن زمان مورد استقبال گرم و تكريم أبوالوفاء بن سلمه والي همدان قرار گرفت، و هنگامي كه به علت ريزش شديد برف و كولاك أبوتمام مجبور به گذراندن فصل زمستان در همدان شد، أبوالوفاء‌كتابخانه بزرگ خود را در اختيار او قرار داد تا او بتواند زمستان را در مطالعه و تحقيق بسر برد. به اين ترتيب در مي‏يابيم كه امراي ايراني نه تنها خود اهل علم و ادب بودند و بر زبان عربي و كتب عربي تسلط كامل داشتند بلكه علماء و ادباء‌ را نيز تكريم مي‏كردند.

سفر أبوتمام به ايران و اقامت او در همدان در نهايت منجر به تأليف و نگارش چندين كتاب مشهور گشت. از جمله اين كتابها مي‏توان به كتاب حماسه اشاره كرد كه مشتمل بر780 قطعه شعر متعلق به 465 شاعر مي‏باشد. در اين كتاب اشعار زيباي بيشتر شاعران عصر جاهلي تا عصر عباسي چه شعراي مشهور و چه گمنام ذكر شده است. اين مجموعه شعر زيبا، بسيار مورد عنايت و توجه علماء و ادباء‌ عرب قرار گرفت و عده بسياري از علماء به شرح اشعار آن پرداختند.

اين رساله با موضوع أبوتمام در ايران مشتمل بر 6 فصل مي‏باشد،‌ فصل اول به بررسي زندگي اجتماعي أبوتمام مي‏پردازد و در برگيرنده چگونگي زندگي، خانواده، شخصيت و مذهب اوست.

فصل دوم با نام عصر أبوتمام مشتمل بر خلاصه‏اي از زندگي اجتماعي، سياسي و ادبي مردم در عصر عباسي.

فصل سوم به بررسي زندگي ادبي أبوتمام مي‏پردازد و در برگيرندة خصوصيتهاي فني و مشخصه‏هاي شعري اوست.

فصل چهارم با عنوان ايران در قرن سوم هجري مشتمل بر زندگي اجتماعي، سياسي، ادبي و ديني مردم ايران در قرن سوم هجري است كه به بررسي چگونگي شعر و ادبيات و علوم در ايران مي‏پردازد.

فصل پنجم با عنوان أبوتمام در ايران به بررس سفر أبوتمام به ايران و پيوستن او به امراي ايران مي‏پردازد.

فصل ششم با عنوان حماسه به بررسي كتاب حماسه و چگونگي تأليف آن مي‏پردازد.

اميد آنكه با نگارش اين رساله توانسته باشم خدمتي به ميهنم ايران و همچنين رشته ادبيات عرب كرده باشم.