تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 12/7/72

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکترغلامعلي کريمي

نام و نام خانوادگي : عبدالغايب نجاتي محمودي

دانشکده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد علي ميرلوحي

ترجمه و تحقيق كتاب تلخيص البيان اثر شريف رضي تا آغاز سوره مباركه طه

چکيده

اين‌ رساله‌ از دو بخش‌ ترجمه‌ و تحقيق‌ تشكيل‌ يافته‌ است‌

ـ ترجمه‌ متن‌ كتاب‌ تلخيص‌ البيان‌، تاليف‌ مرحوم‌ شريف‌ رضي‌

ـ تحقيق‌ در باره‌ يكايك‌ آياتي‌ كه‌ مؤلف‌ ارجمند كتاب‌، آنها را مجاز دانسته‌ و توضيحاتي‌ در باره‌ آنها داده‌است‌. باتوجه‌ به‌ اين‌ كه‌ مولف‌ كتاب‌ شخصي‌ برجسته‌ در علوم‌ ديني‌ و ادبيات‌ عرب‌ بوده‌، قلمش‌ بسيار وزين‌ است‌ وكلامش‌ بسيار بليغ‌ و طبعاً ترجمه‌ آنها هم‌ دشوار خواهد بود. اين‌ اثر نفيس‌ مولف‌ در واقع‌ نخستين‌ و بهترين‌ كتابي‌است‌ كه‌ مجازهاي‌ قرآن‌ را با شيوه‌اي‌ ويژه‌ و با ديدي‌ علمي‌ ـ تفسيري‌، در خود جاي‌ داده‌است‌. تحقيقي‌ كه‌ در اين‌رساله‌ در باره‌ آيات‌ مورد استشهاد كتاب‌ نامبرده‌ انجام‌ گرفته‌ است‌ شامل‌ مباحث‌ صرفي‌ و نحوي‌ ويژه‌ مبحث‌ علم‌بيان‌ و لغت‌ است‌. در اين‌ خصوص‌ شايسته‌ است‌ اهميت‌ نوع‌ تحقيق‌ بازگوشود

همان‌ طور كه‌ صاحب‌ نظران‌ علم‌ بيان‌ در كتب‌ خويش‌ آورده‌اند علم‌ بيان‌ شامل‌ مباحث‌ تشبيه‌ و مجاز لغوي‌ ومجاز مرسل‌ و مجاز عقلي‌ و كنايه‌ مي‌شود و هر كدام‌ از مباحث‌ نامبرده‌، به‌ شاخه‌هايي‌ تقسيم‌ مي‌شود، بطوري‌ كه‌اگر انواع‌ فروع‌ اين‌ مباحث‌ را به‌ شماريم‌ ممكن‌ است‌ از هشتاد و به‌ قولي‌ بيشتر از آن‌، تجاوز كند. كاري‌ كه‌ شريف‌رضي‌ در اين‌ كتاب‌ انجام‌ داده‌ اين‌ است‌ كه‌ آياتي‌ از قرآن‌ را به‌ عنوان‌ كلامي‌ كه‌ داراي‌ مجاز و استعاره‌ مي‌باشد آنهم‌ به‌مفهوم‌ عام‌ كلمه‌، معرفي‌ نموده‌است‌. و از طرفي‌ چون‌ در زمان‌ مؤلف‌ تقسيمات‌ اصطلاحي‌ و فعلي‌ علم‌ بيان‌ وجودنداشت‌ بنابر اين‌ آنچه‌ كه‌ ايشان‌ در قالب‌ استعاره‌ يا مجاز بيان‌ كرده‌، مي‌تواند مربوط‌ به‌ هر يك‌ از مباحث‌ نام‌ برده‌باشد. به‌ تعبيري‌ ديگر كار ابتكاري‌ محقق‌ اين‌ است‌ كه‌ آن‌ مفهوم‌ عام‌ را كه‌ مؤلف‌ در قالب‌ استعاره‌ يا مجاز به‌ كاربرده‌، روشن‌ كرده‌است‌ يعني‌ آن‌ مورد ويژه‌ آيه‌ را در حد بضاعت‌ خويش‌ مشخص‌ نموده‌ كه‌ مربوط‌ به‌ كدام‌ مبحث‌علم‌ بيان‌ و در هر مبحث‌ مربوط‌ به‌ كدامين‌ قسم‌ و شاخه‌ از انواع‌ آن‌ مي‌شود.از ديدگاه‌ يك‌ فرد بلاغي‌ اين‌ عمل‌،كاري‌ دشوار، طاقت‌فرساست‌، زير لازمه‌اش‌ اين‌ است‌ كه‌ آدمي‌ در درياي‌ ناپيدا كران‌ انواع‌ و فروع‌ هشتاد گانه‌ علم‌بيان‌، غور رسي‌ كرده‌ و مرواريد مورد نظر را بدست‌ آورد و اين‌ كاري‌ است‌ بس‌ دشوارو پر مخاطره‌ كه‌ انسان‌ از خطاو لغزش‌ مصون‌ نخواهد بود. ديگر سخن‌ اين‌ كه‌ محقق‌ اين‌ رساله‌ بيش‌ از شصت‌ مورد مجازي‌ از آيات‌ قرآن‌ را كه‌مرحوم‌ شريف‌ رضي‌ معترض‌ آنها نشده‌ تحت‌ عنوان‌ «فايده‌» به‌ مجازهاي‌ كتاب‌ افزوده‌است‌. در حقيقت‌ اين‌ تحقيق‌يك‌ كار علمي‌ و فني‌ و جديد است‌ كه‌ كمتر كسي‌ با اين‌ روش‌ به‌ آن‌ دست‌ يازيده‌ و از عهده‌ برآمده‌است‌