تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 6/4/73

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر سيد علي ميرلوحي

نام و نام خانوادگي : غلامرضا رستمي

دانشکده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر محمد خاقاني

بررسي كنايه در نهج البلاغه

چکيده

اين‌ پايان‌نامه‌ مشتمل‌ بر يك‌ مقدمه‌ و دو فصل‌ و در انتها خلاصه‌ رساله‌ به‌ زبان‌ عربي‌ است‌. در مقدمه‌ براي‌شناخت‌ بيشتر و بهتر شخصيت‌ امام‌ علي‌(ع‌) بهره‌گيري‌ ادبيات‌ از سخنان‌ آن‌ حضرت‌ بطور خلاصه‌ مورد بررسي‌قرار گرفته‌ و درباره‌ شخصيت‌ ادبي‌ امام‌ علي‌(ع‌)، به‌ نقل‌ اقوال‌ و اعترافات‌ دانشمندان‌ پرداخته‌ شده‌ و نيز براي‌اشنائي‌ با گردآوردنده‌ نهج‌ البلاغه‌ مختصري‌ در باره‌ حيات‌ شريف‌ رضي‌(ره‌) سخن‌ به‌ ميان‌ آمده‌است‌ و با فصول‌مختلف‌ نهج‌البلاغه‌ و شروح‌ عمده‌اي‌ كه‌ بر نهج‌ البلاغه‌ نوشته‌ شده‌ آشنا مي‌شويم‌ . در فصل‌ اول‌ رساله‌ مربوط‌ به‌مبحث‌ كنايه‌ است‌ كه‌ قبل‌ از ورود به‌ اين‌ بحث‌ از آنجائيكه‌ كنايه‌ يكي‌ از ابواب‌ علم‌ بلاغت‌ است‌ لذا مختصري‌درباره‌ فنون‌ بلاغت‌ و مولفان‌ اين‌ فن‌ و مفهوم‌ و اهميت‌ آن‌ سخن‌ به‌ ميان‌ آمده‌ است‌ و بعد از آن‌ براي‌ بهتر آشناشدن‌ با مفهوم‌ اصطلاحي‌ كنايه‌ اين‌ مفهوم‌ در دوره‌هاي‌ مختلف‌ قرن‌ دوم‌ به‌ بعد از ديدگاه‌ مفسرين‌ و دانشمندان‌علم‌ بلاغت‌ مورد غور و بررسي‌ قرار گرفته‌ است‌. در قسمت‌ بعدي‌ اين‌ فصل‌ تفاوت‌ كنايه‌ با مجاز مورد بررسي‌ قرارگرفته‌ و از آنجائيكه‌ «الكنايه‌ ابلغ‌ من‌ التصريح‌» و وجه‌ بلاغت‌ آن‌ داراي‌ اهداف‌ و مزاياي‌ است‌، مزايا و اغراض‌ كنايه‌بيان‌ شده‌است‌، و چون‌ اين‌ مزايا بيشتر جنبه‌ اخلاقي‌ يا روانشناسي‌ يا سياسي‌ و ... داشته‌ در فصل‌ دوم‌ به‌ هنگام‌آوردن‌ مصاديق‌ كنايه‌ از نهج‌البلاغه‌ بعد از هر نمونه‌ هدف‌ اين‌ تعبير كنايي‌ و يا وجه‌ بلاغي‌ آن‌ بيان‌ شده‌ و تا حدامكان‌ بعضي‌ از جنبه‌هاي‌ اخلاقي‌ يا روانشناختي‌ يا سياسي‌ و .... مورد توجه‌ قرار گرفته‌است‌. در اغاز فصل‌ دوم‌اقسام‌ حقيقي‌ كنايه‌ باعتبار مكني‌ عنه‌ بيان‌ شده‌ و بعد از بيان‌ هر قسم‌ مصاديق‌ آن‌ از نهج‌ البلاغه‌ مطرح‌ شده‌ است‌.اقسام‌ ديكر كنايه‌ باعتبار قلت‌ و كثرت‌ وسايط‌ مطرح‌ شده‌ و مصاديق‌ آن‌ از نهج‌ البلاغه‌ بيان‌ شده‌است‌. از آنجائيكه‌شارحين‌ نهج‌ البلاغه‌ بيشتر كنايه‌ را به‌ مفهوم‌ عام‌ آن‌ بكار برده‌اند كه‌ مجاز را نيز شامل‌ مي‌شود لذا در اخر اين‌ فصل‌بابي‌ بنام‌ التباس‌ در كنايه‌ باز شده‌است‌ و در انتها خلاصه‌ رساله‌ به‌ زبان‌ عربي‌ نوشته‌ شده‌ و نيز جدولي‌ از كنايات‌موجود در نهج‌ البلاغه‌ بيان‌ شده‌است‌ كه‌ اين‌ جدول‌ در برگيرنده‌ (عبارت‌ مكني‌ عنه‌، نوع‌ و هدف‌ كنايه‌ و شماره‌عبارت‌ در نهج‌ البلاغه‌ و اين‌ رساله‌ است‌