تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 11/7/84

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر محمد خاقاني

نام و نام خانوادگي : مهدي عابدي

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر عبدالغني ايرواني زاده

شرح و بررسي بلاغي رسائل قابوس بن وشمگير

چكيده

سده چهارم هجري در ميان دوره هاي ادبي ،دوراني طلايي قلمداد مي شود؛ زيرا دوران بکاربردن سجع هاي گوناگون و زيبا منظر و استفاده از واژگان بديع و زيبا، بدون زياده روي و افراط و تکلف زباني و فخامت واژگان و پايبندي به جناس و گسترش انواع بديع است و عناصر تکلف و بکارگيري صنايع ادبي، اندک اندک در آثار صاحبان و سردمداران مذهب تصنع و تکلف گويي رسوخ يافت و ما هنگامي که در علم بديع به قابوس بن وشمگير مي نگريم، مشاهده مي کنيم که او در مذهب و شيوه تکلف و تصنع گامهاي نويني را برداشت؛ به گونه اي که در تمامي نوشته هاي خويش از پيچيده گويي و تعقيد بهره گرفت و آرايه جناس را برگزيد تا هر چه در توان دارد از پيچيدگي و ابهام گويي و دشواريهاي نهفته در آن استفاده کند و اين شيوه و سليقه، از زمان قابوس بن وشمگير و نگاشتن رسائل او در فن ادب عربي گسترش روز افزوني يافت؛ و گزافه گويي نکرده ايم اگر ابداع و ابتکار اين شيوه را به قابوس نسبت دهيم؛ چراکه اين شيوه به باوري عمومي و فراگير در تمدن عربي و حيات ادبي و هنري تبديل شده بود و مشاهده مي کنيم که اين مذهب ادبي در تمامي نوشته هاي اديبان عموميّت يافت.

و رسائل قابوس بن وشمگير؛ گواهي ملموس و دليلي رسا بر اين مدعاست که او در زمره اين رسته پر رفعت و والا جاي دارد امّا وي تنها از شهرت چنداني در ميان مردم برخوردار نيست و آوازه اش در گذر روزگار، زير انباشته اي انبوه از ناديده انگاشتن و فراموشي و غفلت پنهان مانده است؛ با اينکه رسائل او در جاي جاي عرصه گيتي از لحاظ بلاغي و بهره گيري از بديع و صنايع ادبي کم نظير است.

در اين رساله فرو مقدار، برآنم چکيده اي برگزيده را از زندگي سراسر حادثه خيز و پرچالش او و اشتغال او به دو عرصه سياست و ادب به صورت همگام و همزمان، ارائه دهم و سپس به شيوه نگارش او و جايگاه بلند بالايش در ميان اديبان و مترسلان و نامه نگاران بپردازم. سپس در متن اصلي رساله، نامه هاي او را به بزرگان و سردمداران ادب عربي همچون: صاحب بن عباد،ابن عميد و عتبي و... نوشته است مورد بررسي و پژوهش بلاغي از لحاظ آرايه هاي واژگاني و معنوي و لغوي،تحليل مي کنم و از شاخسارهاي درخت برافراشته بلاغت او، خوشه چين بيان وگفتار شگفت انگيز او خواهم بود؛ چرا که برخي سخنان، افسونگر و جادو خيز است.